تبلیغات
ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 

ئه‌م بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌
له‌ به‌شی : بابه‌تی هه‌مه‌جۆر,

 

گه‌وره‌یی وپاداشتی به‌جێهێنانی حه‌ج


نوسینی: شێخ محمد ناصرالدین الالبانی به‌ڕه‌حمه‌ت بێت
وه‌رگێڕانی: لێژنه‌یه‌ك

( ما یجب على المریض )


1 ـ پێویسته‌ له‌ سه‌ر نه‌خۆش  ڕازى بێت به‌ قه‌زاى خواى په‌روه‌ردگار و ئارامگریش بێت له‌ سه‌ر قه‌ده‌رى و گومانیشى چاك بێت به‌رامبه‌ر به‌ په‌روه‌ردگارى چونكه‌ ئه‌وه‌ بۆى باشتره‌ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) فه‌رموو یه‌تى : " عجبا لأمر المؤمن إن أمره كله خیر ، ولیس ذاك لأحد إلا للمؤمن ، إن أصابته سراء شكر ، فكان خیرا له ، وإن أصابته ضرّاء صبر ، فكان خیرا له " (رواهما مسلم والبیهقی وأحمد .) ، واته‌ : سه‌رم سووڕماوه‌ له‌ باروكردارى بڕواداران هه‌موو بارووكردارێكى چاكه‌یه‌ بۆى ئه‌و شته‌ بۆ كه‌سى تر نى یه‌ جگه‌ له‌ بڕواداران نه‌بێت ، ئه‌گه‌ر چاكه‌یه‌كى تووش بێت شوكرانه‌ بژێرى ده‌كات به‌ چاكه‌ بۆى ده‌نووسرێت  وه‌ ئه‌گه‌ر خراپه‌یه‌كى تووش بێت ئارامى له‌ سه‌ر ده‌گرێت به‌ چاكه‌ بۆى ده‌نووسرێت . 

وه پێغه‌مبه‌ر‌(صلی الله‌ علیه‌ وسلم)   فه‌رمو و یه‌تى : " لا یموتن أحدكم إلا وهو یحسن الظن بالله تعالى " رواهما مسلم والبیهقی وأحمد . . واته‌ : هیچ كه‌سێكتان نه‌مرن ئیللا گومانى چاكبێت به‌ خواى په‌روه‌ردگارى .



2 ـ وه‌ پێویستیشه‌ له‌ سه‌رى له‌ نێوان ترس ( الخوف )  و هیوا ( الرجاء ) دا بژێت  له‌ به‌ر تاوانه‌كانى  واته‌ : له‌ سزایى خواى په‌روه‌ردگار بترسێت  و له‌و لاشه‌وه‌ هیواى به‌ ڕه‌حم و میهره‌بانى خواى په‌روه‌ردگارى هه‌بێت  له‌ به‌ر فه‌رمووده‌كه‌ى ( أنس ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) كه‌ فه‌رموویه‌تى : " أن النبی (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) دخل على شاب وهو بالموت  فقال : كیف تجدك ؟ قال : والله یارسول الله إنی أرجو الله  وإنی أخاف ذنوبی  فقال رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) : لا یجتمعان فی قلب عبد فی مثل هذا الموطن  إلا أعطاه الله ما یرجو وأمنه مما یخاف " أخرجه الترمذی وسنده حسن ،وابن ماجه ،وعبدالله بن أحمد فی (زوائد الزهد : 24/25) وابن أبی الدنیا كما فی (الترغیب:4/141). واته‌ : جارێكیان پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ڕۆشته‌ لاى لاوێك له‌ سه‌ره‌ مه‌رگدا بوو  پێى فه‌رموو : چۆن خۆت ده‌بینیت ؟ ئه‌ویش ووتى : سوێند بێت به‌ خواى په‌روه‌ردگار ـ ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ـ هیوام به‌ میهره‌بانى په‌روه‌ردگارم هه‌یه‌ و له‌ولاشه‌وه‌ ترسى تاوانه‌كانم هه‌یه‌  پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) فه‌رمووى : هه‌رگیز ئه‌و دوو شته‌ له‌ كاتێكى ئاوادا كۆ نابنه‌وه‌ له‌ دڵى به‌نده‌یه‌ك له‌ به‌نده‌كانى خواى په‌روه‌ردگار ئیللا ئه‌وه‌ى پێ ده‌به‌خشێت كه‌ به‌ هیوایه‌تى و دڵ ئارام و متمانه‌شى ده‌كات له‌و شته‌ى كه‌ لێى ده‌ترسێت .



3 ـ وه‌ هه‌رچه‌نده‌ ئازارى نه‌خۆشیه‌كه‌ى زۆر بێت  بۆى نیه‌ ئاوات و خۆزگه‌ى مردن بكات له‌ به‌ر فه‌رمووده‌ى ( أم فضل ) ـ ڕه‌زاى خواى لێ بێت ـ كه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ : " أن رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) دخل علیهم وعباس عم رسول الله یشتكی فتمنى عباس الموت فقال له رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) : یا عم !لا تتمن الموت  فانك إن كنت محسنا فأن تؤخر تزداد إحسانا إلى إحسانك خیر لك وإن كنت مسیئا فأن تؤخر فتستعتب من إساءتك خیر لك فلا تتمن الموت " أخرجه الحاكم (1/339) . واته‌ : جارێكیان پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ڕۆشته‌ ژووره‌وه‌ بۆ لایان  و ( عباس ) ى مامى پێغه‌مبه‌ریش (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) نه‌خۆش و به‌ ئازار بوو بۆیه‌ ( عباس ) ئاوات و خۆزگه‌ى مردنى كرد پێغه‌مبه‌رى خواش (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) پێى فه‌رموو : ئه‌ى مامى به‌ڕێزم ئاوات و خۆزگه‌ى مردن مه‌كه‌ چونكه‌ ئه‌گه‌ر چاكه‌كار بیت ئه‌وا تا مردنت دوا بكه‌وێت چاكه‌ى زیاتر ده‌كه‌یت له‌ سه‌ر چاكه‌كانت وه‌ ئه‌گه‌ر خراپه‌كار بیت ئه‌وا تا مردنت دوا بكه‌وێت زیاتر په‌شیمان ده‌بیته‌وه‌ له‌ تاوانه‌كانت  ئه‌وه‌شت بۆ باشتره‌ بۆیه‌ ئاوات و خۆزگه‌ى مردن مه‌كه‌ . وه‌ له‌ فه‌رمووده‌ى ( أنس ) دا به‌ ( مرفوع ) ى هاتووه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تى (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) : " فإن كان لا بد فاعلا فلیقل : اللهم أحیینی ما كانت الحیاة خیرا لی : وتوفنی إذا كانت الوفاة خیرا لی " أخرجه الشیخان والبهقی (3/377) وغیرهم . ، واته‌ : وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر نه‌كرا و ده‌بێت وته‌یه‌ك بڵێت ئه‌وا با بڵێت : ئه‌ى په‌روه‌ردگارم بمژێنه‌ تا ئه‌و كاته‌ى كه‌ ژیانم چاكه‌ بۆم  وه‌ بشمرێنه‌ ئه‌گه‌ر مردنم چاك بوو بۆم .



4 ـ وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر مافێكى له‌ سه‌ر بوو با بیگێڕێته‌وه‌ بۆ خاوه‌نه‌كانى  ئه‌گه‌ر له‌ توانایدا بوو  با وه‌سێتى پێ بكات  چونكه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) فه‌رموویه‌تى : " من كانت عنده مظلمة لأخیه من عرضه  أو ماله ، فلیؤدها إلیه ، قبل أن یأتی یوم القیامة ، لا یقبل فیه دینار ولا درهم ، إن كان له عمل صالح أخذ منه ، وأعطی صاحبه ، وإن لم یكن له عمل صالح ، أخذ من سیئات صاحبه فحملت علیه " أخرجه البخاری والبیهتی (3/369) وغیرهما ..  واته‌ : هه‌ر كه‌سێك ستم و زوڵمى كردووه‌ له‌ برایه‌كى له‌ ناموسى بێت یان له‌ سه‌روه‌ت و سامانى با بیداته‌وه‌ پێى پێش ئه‌وه‌ى كه‌ ڕۆژى دوایى بێت  ئه‌و ڕۆژه‌ى كه‌ درهه‌م و دینارى تێدا وه‌رناگیرێت ئه‌گه‌ر كردارى چاكه‌ى هه‌بێت به‌رامبه‌ر به‌و سته‌م و زۆڵمانه‌ى كه‌ كردوویه‌تى لێى ده‌برێت و ده‌درێت به‌ ئه‌و كه‌سه‌ى كه‌ سته‌م وزوڵمى لێ كردووه‌  ئه‌گه‌ر نه‌ له‌ خراپه‌ى ئه‌و كه‌سه‌ى ده‌خرێته‌ سه‌ر . وه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) فه‌رمویه‌تى : " أتدرون ما المفلس ؟ قالوا : المفلس فینا من لا دراهم له ولا متاع فقال : إن المفلس من أمتی یأتی یوم القیامة بصلاة وصیام وزكاة ویأتی قدشم هذا وقذف هذا وأكل مال هذا وسفك دم هذا وضرب هذا فیعطى هذا من حسناته وهذا من حسناته . فإن فنیت حسناته قبل أن یقضى ما علیه أخذ من خطایاهم فطرحت علیه ثم طرح فی النار " رواه مسلم (8/ 18) . . واته‌ : ئایا ده‌زانن كێ موفلیس و بێ پاره‌یه‌ ؟ فه‌رموویان : موفلیس و بێ پاره‌ له‌ لاى ئێمه‌ ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ درهه‌م و ناوماڵه‌ى نه‌بێت ئه‌ویش فه‌رمووى : موفلیس له‌ ئوممه‌تى مندا ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕۆژى دواییدا دێت نوێژ و ڕۆژوو و زه‌كاتى هه‌بێت به‌ڵام له‌و لاشه‌وه‌ قسه‌ى به‌م كردووه‌ و بوختیانى بۆ ئه‌و هه‌ڵبه‌ستووه‌ و ماڵى ئه‌مى خواردووه‌ و خوێنى ئه‌وى ڕشتووه‌ و له‌وى داوه‌ له‌و ڕۆژه‌دا : له‌ چاكه‌كانى ده‌درێت به‌ ئه‌م و به‌ ئه‌و جا ئه‌گه‌ر چاكه‌كانى ته‌واو بێت پێش ئه‌وه‌ى كه‌ لــــــه‌سه‌ریه‌تى ئــــــه‌داى بكات لـــه‌ خراپه‌كانیان ده‌هێنن و ده‌یخه‌نه‌ سه‌ر خراپه‌كانى و پـــاشان ده‌خرێته‌ ئاگرى دۆزه‌خه‌وه‌ . هــــه‌روه‌ها پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) فه‌رموویه‌تى : " من مات وعلیه دین فلیس ثم دینار ولا درهم  ولكنها الحسنات والسیئات " أخرجه الحاكم (2/27) والسیاق له وابن ماجه وأحمد (2/70-82) ، واته‌ : ئه‌وه‌ى كه‌ ده‌مرێت و قه‌رزێكى له‌ سه‌ره‌ ئه‌وا با بزانێت كه‌ له‌و ڕۆژه‌دا دینار و درهه‌م نیه‌ جگه‌ له‌ چاكه‌كان و خراپه‌كان نه‌بێت .وه‌ ( جابر ) ى كوڕى ( عبدالله ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) فه‌رموویه‌تى : " لما حضر أحد دعانی أبی من اللیل فقال : ما أرانی إلا مقتولا فی أول من یقتل من أصحابه (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) وإنی لا أترك بعدی أعز على منك غیر نفس رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم)  وإن على دینا فاقض واستوص بإخوتك خیرا . فأصبحنا  فكان أول قتیل ... " )  أخرجه البخاری تاكو كۆتایى فه‌رمووده‌كه‌ . واته‌ : كه‌ جه‌نگى ئوحود هاته‌ پێشه‌وه‌ شه‌و بوو باوكم بانگى كردم و فه‌رمووى : وا بزانم له‌و كه‌سانه‌ ئه‌بم كه‌ یه‌كه‌م كه‌س ده‌كوژرێم له‌ هاوه‌ڵانى پێغه‌مبه‌ر (صلی الله‌ علیه‌ وسلم)  منیش له‌ تۆ عه‌زیز ترم نیه‌ دواى خۆم به‌جێى بهێڵم جگه‌ لــــــه‌ پێغه‌مبه‌رى خـــــوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم)  جــــا كوڕم بزانه‌ قه‌رزێكم له‌ سه‌ره‌ هه‌وڵى دانه‌وه‌ى بده‌ و چاوت له‌ خوشكه‌كانت بێت به‌ چاكى ده‌ڵێت : كه‌ ڕۆژمان كرده‌وه‌ یه‌كه‌م كه‌س بوو كه‌ كوژرا ... هتد .



5 ـ وه‌ پێویسته‌ په‌له‌ بكرێت له‌ كردنى ئه‌و وه‌سێته‌  له‌ به‌ر ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) تێیدا فه‌رموویه‌تى : " ما حق لامرئ مسلم یبیت لیلتین وله شیء یرید أن یوصی فیه إلا ووصیته مكتوبة عند رأسه " ) ( متفق علیه ) .، واته‌ : ڕه‌وا نیه‌ بۆ هیچ كه‌سێكى موسڵمان دوو شه‌وى به‌سه‌ردا بێت و وه‌شتێكى هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ى وه‌سێتى پێبكات ئیللا وه‌سێته‌كه‌ى نووسرابێت وله‌ ژێر سه‌ریدا بێت .  ( عبدالله ) ى كوڕى ( عمر ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) فه‌رموویه‌تى : (( ما مرت على لیلة منذ سمعت رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) قال ذلك إلا وعندی وصیتی )) رواه الشیخان وأصحاب السنن وغیرهم . ، واته‌ : شه‌وێكم به‌ سه‌ردا نه‌هاتووه‌ له‌و كاته‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌م له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بیستوه‌  ئیللا وه‌سێته‌كه‌م له‌ لا بووه‌ .



6 ـ وه‌ پێویسته‌ له‌ وه‌سێته‌كه‌یدا وه‌سێت بكات بۆ ئه‌و خزمانه‌ى كه‌ میرات گرى نین ، واته‌ میراتیان به‌ر ناكه‌وێت ، ئه‌وه‌ش له‌ به‌ر ووته‌ى خواى بڵند و پایه‌ به‌رز : ( كُتِبَ عَلَیْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَیْرًا الْوَصِیَّةُ لِلْوَالِدَیْنِ وَالْأَقْرَبِینَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِینَ )البقرة: ١٨٠ واته‌ : ئه‌ى موسڵمانان ئه‌گه‌ر مردنى یه‌كێكتان نزیك بووه‌وه‌ ، ئه‌وه‌ش به‌ ده‌ركه‌وتنى نیشانه‌ ، و به‌ڵگه‌كانى ، و له‌ دواى خۆى ماڵ و سامانێكى به‌جآ هێشت بوو ، ئه‌وا با وه‌سێت بكات به‌وه‌ى كه‌ به‌شى باوك و دایك و كه‌س و كارى بدرێت ، ئه‌وه‌ش واجبه‌ و پێویسته‌ له‌ سه‌رتان .



7 ـ وه‌ ڕه‌واشه‌ بۆى كه‌ سێ یه‌كى داراییه‌كه‌ى بكات به‌ خێر له‌ وه‌سێته‌كه‌یدا و بۆى نیه‌ زیاد له‌وه‌ بكات به‌ خێر به‌ڵكو چاكتره‌ له‌وه‌ كه‌متر بێت له‌ به‌ر فه‌رمووده‌ى ( سعد ) ى كوڕى ( أبی وقاص ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) كه‌ ده‌فه‌رمووێت : " كنت مع رسول الله(صلی الله‌ علیه‌ وسلم)  فی حجة الوداع  فمرضت مرضا أشفیت منه على الموت ، فعادنی رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) فقلت : یا رسول الله إن لی مالا كثیرا ، ولیس یرثنی إلا ابنة لی ، أفأوصی بثلثی مالی ؟ قال : لا . قال : قلت : بشطر مالی ؟ قال : لا . قلت : فثلث مالی ؟ قال : الثلث ، والثلث كثیر ، إنك یا سعد ! أن تدع ورثتك أغنیاء خیر لك من أن تدعهم عالة یتكففون الناس ( وقال بیده ) ، إنك یا سعد لن تنفق نفقة تبتغی بها وجه الله تعالى إلا أجرت علیها ، حتى اللقمة تجعلها فی فیِّ امرأتك . ( قال : فكان بعد الثلث جائزا ) " أخرجه أحمد ( 1524 )  . واته‌ : له‌ گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوادا بووم (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) له‌ حه‌جى ماڵئاواییدا ، تووشى نه‌خۆشیه‌ك بووم نزیك بوو بمرم ، پێغه‌مبه‌رى خواش (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ئه‌و كاته‌ سه‌ردانى كردم ، و پێم وت ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) من ماڵێكى زۆرم هه‌یه‌ ، و جگه‌ له‌ كچێكیش كه‌سى تر میرات گرم نیه‌ ، ئایا دوو له‌ سآى ماڵه‌كه‌م بكه‌م له‌ ڕێى خواى په‌روه‌ردگار ؟ فه‌رمووى : نه‌خێر ، ده‌ڵێت ، ووتم : ئه‌ى نیوه‌ى بكه‌م ؟ دیسان فه‌رمووى : نه‌خێر ، ده‌ڵێت ووتم : ئه‌ى سێ یه‌كێكى ؟ فه‌رمووى : به‌ڵى سێ یه‌كێكى ، به‌ڵام سێ یه‌كیش هه‌ر زۆره‌ ، تۆ ئه‌ى ( سعد ) ! ئه‌گه‌ر میرات گرانت به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندى له‌ دواى خۆت به‌جێ بهێلیت ، باشتره‌ بۆت له‌ دواى خۆت به‌ هه‌ژارى به‌جێیان بهێلیت ، ده‌ست له‌ خه‌ڵك پان بكه‌نه‌وه‌ ، و ( ده‌ستیشى پان ده‌كرده‌وه‌ ) ، تۆ ئه‌ى ( سعد ) ! تۆ هه‌ر بژێویه‌كى ماڵه‌كه‌ت كردبێت ، له‌ به‌ر ڕه‌زامه‌ندى خواى په‌روه‌ردگار ئیللا پاداشت ده‌درێیته‌وه‌ له‌ سه‌رى ، ته‌نانه‌ت ئه‌و پارووه‌ش كه‌ ده‌یكه‌یت به‌ ده‌مى خێزانه‌كه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌شت هه‌ر به‌ چاكه‌ بۆ ده‌نووسرێت ، و پاداشت ده‌درێیته‌وه‌ له‌ سه‌رى ( فه‌رمووى : دواى ئه‌وه‌ سێ یه‌ك به‌ دواوه‌ بو به‌ ڕه‌وا ) .  وه‌ ( عبدالله ) ى كوڕى ( عباس ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) فه‌رموویه‌تى : " وددت أن الناس عضوا من الثلث إلى الربع فی الوصیة ، لأن النبی (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) قال : الثلث كثیر " أخرجه أحمد (2029، 2076) والشیخان والبیهقی (6/269) وغیرهم . . واته‌ : حه‌زم ده‌كرد خه‌ڵكى وازیان بهێنایه‌ له‌ سێ یه‌ك بۆ چواریه‌ك ( چاره‌ك ) له‌ به‌خشینى میراته‌كه‌یان له‌ كاتى وه‌سێت كردندا ، چونكه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) فه‌رموویه‌تى : "" الثلث كثیر " واته‌ : سێیه‌ك زۆره‌ " .



8 ـ وه‌ دوو موسڵمانى عادل بكات به‌ شایه‌ت له‌ سه‌ر ئه‌و وه‌سێته‌ى ، ئه‌گه‌ر نه‌بوون ، ئه‌وا دوو كه‌سى غه‌یره‌ دین ، به‌مه‌رجێ متمانه‌یان بكرێته‌ سه‌ر له‌ كاتى گوماندا ، هه‌روه‌كو ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ وته‌ى خواى په‌روه‌ردگاردا ڕوونكراوه‌ته‌وه‌ : ( یِا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ شَهَادَةُ بَیْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِینَ الْوَصِیَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِّنكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَیْرِكُمْ إِنْ أَنتُمْ ضَرَبْتُمْ فِی الأَرْضِ فَأَصَابَتْكُم مُّصِیبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِن بَعْدِ الصَّلاَةِ فَیُقْسِمَانِ بِاللّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لاَ نَشْتَرِی بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلاَ نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللّهِ إِنَّا إِذًا لَّمِنَ الآثِمِینَ فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا (1) فَآخَرَانِ یِقُومَانُ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِینَ اسْتَحَقَّ عَلَیْهِمُ الأَوْلَیَانِ فَیُقْسِمَانِ بِاللّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِن شَهَادَتِهِمَا وَمَا اعْتَدَیْنَا إِنَّا إِذًا لَّمِنَ الظَّالِمِینَ ذَلِكَ أَدْنَى أَن یَأْتُواْ بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا أَوْ یَخَافُواْ أَن تُرَدَّ أَیْمَانٌ بَعْدَ أَیْمَانِهِمْ وَاتَّقُوا اللّهَ وَاسْمَعُواْ وَاللّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفَاسِقِینَ ) ( سورة المائدة : 106 / 108). (1)( أی فإن اتفق الاطلاع على أن الشاهدین المقسمین استحقا إثما بالكذب والكتمان فی الشهادة ، أو بالخیانة وكتمان شئ من التركة فی حالة ائتمانهما علیها فالواجب ، أو فالذی یعمل لاحقاق الحق هو أن ترد الیمین إلى الورثة بأن یقوم رجلان آخران مقامهما من أولیاء المیت الوارثین له ، الذین استحق ذلك الاثم بالاجرام علیهم ، والخیانة لهم . كذا فی " تفسیر المنار " ، وراجع تمام البحث فیه ( 7 / 222 ) ).



9 ـ به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ وه‌سێت كردن بۆ باوك و دایك ( الوالدان ) و كه‌س و كارى ( الأقربون ) ئه‌وانه‌ى كه‌ میراتیان به‌ر ده‌كه‌وێت ، نابێت بكرێت ، چونكه‌ حوكمه‌كه‌ى هه‌ڵگیراوه‌ ، و نه‌مــــــــــــــاوه‌ ( واته‌ : منسوخه‌ ) به‌و ئایه‌ته‌ى كه‌ باسى میراتگرى ده‌كات ، وه‌ پێغه‌مبه‌رى خواش (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) به‌ باشترین شێوه‌ ئه‌وه‌ى ڕوون كردووه‌ته‌وه‌ له‌ ووتارى حه‌جى ماڵئاوایدا ، كه‌ فه‌رموویه‌تى : " إن الله قد أعطى كل ذی حق حقه ، فلا وصیة لوارث " أخرجه أبو داود والترمذی وحسنه والبیهقی (6 / 264)  . واته‌ : خواى په‌روه‌ردگار به‌ش و مافى هه‌موو خاوه‌ن به‌شێكى داوه‌ ، بۆیه‌ بۆ میرات گرى پێویست به‌ وه‌سێت ناكات .



10 ـ زیان و زه‌ره‌ر گه‌یاندنیش له‌ وه‌سێتدا ، وه‌ك ئه‌وه‌ى كه‌ وه‌سێت بكات كه‌ هه‌ندێك له‌ میرات گرانى له‌ مافى خۆیان بێ به‌ش بكات له‌ مافیان له‌ میراته‌كه‌ ، یان به‌شى هه‌ندێكیان زیاتر بكات له‌ به‌شى ئه‌وانى تر ، خواى په‌روه‌ردگار فه‌رموویه‌تى : ( لِّلرِّجَالِ نَصیِبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالأَقْرَبُونَ ... مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِیبًا مَّفْرُوضًا ... ) ( سورة النساء : 6 ـ 12 ) ، وه‌ له‌ دواییه‌كه‌یاندا فه‌رموویه‌تى : ( مِن بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُوصَى بِهَآ أَوْ دَیْنٍ غَیْرَ مُضَآرٍّ وَصِیَّةً مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَلِیمٌ حَلِیمٌ ) .



وه‌ له‌ به‌ر فه‌رمووده‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) كه‌ فه‌رموویه‌تى : " لا ضرر ، من ضار ضاره الله ، ومن شاقه الله " أخرجه الدار قطنی (522) والحاكم (2/57- 58)  ، واته‌ : زیان و زه‌ره‌ر گه‌یاندن دروست نیه‌ ، جا هه‌ر كه‌سێك زیان و زه‌ره‌ر به‌ كه‌سێك بگه‌یه‌نێت ، خواى په‌روه‌ردگار زه‌ره‌ر و زیانى پێده‌گه‌یه‌نێت ، وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ش كه‌ مه‌شه‌قه‌ت و ناڕه‌حه‌تى بخاته‌ سه‌ر كه‌سێك ، خواى په‌روه‌ردگار مه‌شه‌قه‌ت و ناڕه‌حتى و ده‌خاته‌ سه‌ر .



11 ـ ئه‌و وه‌سێته‌ش كه‌ زوڵم و سته‌مى تێدا بێت ، پوچه‌ڵه‌ و ڕه‌تكراوه‌یه‌ ، له‌ به‌ر فه‌رمووده‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) كه‌ فه‌رموویه‌تى : " من أحدث فی أمرنا هذا ما لیس منه فهو رد " أخرجه الشیخان فی " صحیحیهما " وأحمد وغیرهم ، واته‌ : ئه‌و كه‌سه‌ى كه‌ تازه‌گه‌رى و بیدعه‌یه‌ك له‌ ئایینه‌كه‌ى ئێمه‌دا بهێنێته‌ كایه‌وه‌ ، به‌ ڕووى خاوه‌نه‌كه‌یدا ده‌درێته‌وه‌ ، و ڕه‌ت ده‌كرێته‌وه‌ .وه‌ له‌ به‌ر ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ى كه‌ ( عمران ) ى كوڕى ( حصین ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) ده‌یگێڕێته‌وه‌ كه‌ : " أن رجلا أعتق عند موته ستة رجلة (  كؤى ( رجل ) ة .) ، فجاء ورثته من الاعراب ، فأخبروا رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بما صنع ، قال : أو فعل ذلك !؟ قال : لو علمنا ـ إن شاء الله ـ ما صلینا علیه ، قال : فأقرع بینهم ، فأعتق منهم اثنین ، ورد أربعة فی الرق " أخرجه أحمد (4/446) ومسلم بنحوه وكذا الطحاوی والبیهقی وغیرهم .، واته‌ : پیاوێك له‌ سه‌ره‌ مه‌رگیدا شه‌ش كۆیله‌ى له‌ كویله‌كانى ئازاد ده‌كات كه‌ هه‌موو پیاو ده‌بن ، پاشان میرات گرانى كه‌ كه‌سانێكى ده‌شته‌كى بوون هاتنه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ، و هه‌واڵى ئه‌و كاره‌یان پێ ڕاگه‌یاند ، ئه‌ویش فه‌رمووى : ئایا ئه‌وه‌ى كردووه‌ ؟ وتیان به‌ڵێ ، ئه‌گه‌ر ئاگادارى ببوایه‌ین ـ به‌ ویستى خواى په‌روه‌ردگار ـ نوێژمان له‌ سه‌ر نه‌ده‌كرد ، ده‌ڵێت : پێغه‌مبه‌رى خواش (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) تیروپشكى له‌ نێوان كردن ، و دووانى لێ ئازاد كردن ، و چواریانى گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ كۆیلایه‌تى .



12 ـ وه‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ كارى زۆرینه‌ى خه‌ڵك له‌م سه‌رده‌مانه‌دا تازه‌گه‌رى و بیدعه‌ كردنه‌ له‌ ئایینه‌كه‌یان به‌ گشتى ، و به‌تایبه‌ت له‌و بابه‌تانه‌ى كه‌ په‌یوه‌ستن به‌ جه‌نازه‌وه‌ ، یه‌كێك له‌و پێویستانه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ موسڵمان وه‌سێت بكات به‌وه‌ى كه‌ به‌ڕێكردن و به‌خاك سپاردنه‌كه‌ى به‌ پێى سوننه‌ت بێت ، ئه‌وه‌ش كرده‌وه‌ كردنه‌ به‌ وته‌ى خواى په‌روه‌ردگار كه‌ فه‌رموویه‌تى : ( یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِیكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَیْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا یَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَیَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ ) ( سورة التحریم : 6 ) .



له‌ به‌ر ئه‌وه‌یه‌ ده‌بینین هاوه‌ڵانى پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) وه‌سێتیان به‌و شته‌ ده‌كرد ، وه‌ شوێنه‌واریان له‌و باسه‌ى كه‌ كردوومانه‌ زۆره‌ ، لێره‌شدا هه‌ندێكى باس ده‌كه‌ین :



أ ـ له‌ ( عامر ) ى كوڕى ( سعد ) ى كوڕى ( أبی وقاص ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ باوكى له‌ نه‌خۆشى سه‌ره‌مه‌رگیدا فه‌رمووى : " ألحدوا لی لحدا ، وانصبوا علی اللبن نصبا ، كما صنع برسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) " أخرجه مسلم والبیهقی (3/ 407 ) وغیرهما . . واته‌ : له‌ كاتى به‌خاك سپاردنم ئه‌ڵحه‌دێكم بۆ دروست بكه‌ن ، و خشته‌كانم به‌ جوانى له‌ سه‌ر ڕیز بكه‌ن ، هه‌روه‌كو چۆن بۆ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ئه‌نجام درا .



ب ـ له‌ ( أبو برده‌ ) ه‌وه‌ (ڕه‌زای خوای لێبێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تى : " أوصى أبو موسى (ڕه‌زای خوای لێبێت) حین حضره الموت قال : إذا انطلقتم بجنازتی فأسرعوا بی المشی ، ولا تتبعونی بمجمر ، ولا تجعلن على لحدی شیئا یحول بینی وبین التراب ، ولا تجعلن على قبری بناء ، وأشهدكم أنی برئ من كل حالقة أو سالقة أو خارقة ، قالوا سمعت فیه شیئا ؟ قال : نعم ، من رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) " أخرجه أحمد (4/397) والبیهقی (3/395) بهذا التمام ، وابن ماجه بسند حسن . واته‌ : ( أبو موسى ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) له‌ كاتى سه‌ره‌مه‌رگیدا وه‌سێتى به‌وه‌ كرد ، و فه‌رمووى : ئه‌گه‌ر ته‌رمه‌كه‌متان به‌ ڕێكرد ، ئه‌وا به‌ په‌له‌ ته‌رمه‌كه‌م ببه‌ن ، ئاگر و ئاگردانم به‌ دوادا نه‌به‌ن ، و هیچ شتێك له‌ سه‌ر ئه‌ڵحه‌ده‌كه‌م دامه‌نه‌ن ببێت به‌ ڕێگر له‌ نێوان من و خۆڵدا ، بیناش له‌ سه‌ر گۆڕه‌كه‌م درووست مه‌كه‌ن ، و ئێوه‌ش شایت بن كه‌ من بێ به‌ریم له‌ هه‌موو ئه‌و ئافره‌تانه‌ى كه‌ پرچیان ده‌ڕنن له‌ كاتى مردنى كه‌سێكیان ، و ئه‌وانه‌ش كه‌ له‌ ڕوومه‌تیان ده‌ده‌ن و ده‌یڕوشێنن ، وه‌ ئه‌وانه‌ش كه‌ یه‌خه‌ و كراسه‌كه‌نیان داده‌دڕن ، پێیان ووت شتێكت له‌و باره‌یه‌وه‌ بیستووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ؟ ئه‌ویش ووتى : به‌ڵى له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بیستوومه‌ .



ج ـ له‌ ( حذیفة ) ه‌وه‌ (ڕه‌زای خوای لێبێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تى : " إذا أنا مت فلا تؤذنوا بی أحدا ، فإنی أخاف أن یكون نعیا ، وإنی سمعت رسول الله (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ینهی عن النعی " أخرجه الترمذی (2/ 129) وقال : " حدیث حسن "، ورواه غیره بنحوه وسیأتی فی (النعی) وفی الباب آثار أخرى تأتی فی المسألة (47) . واته‌ : ئه‌گه‌ر من مردم كه‌س ئاگادار مه‌كه‌ن به‌ مردنم ، چونكه‌ ده‌ترسم بڕواته‌ بابى نه‌عیه‌وه‌ ، چونكه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ بیستوومه‌ نه‌هى ده‌كرد له‌ نه‌عى كردن . له‌ به‌ر هه‌موو ئه‌وانه‌ كه‌ له‌ پێشدا باس كران پێشه‌وا ( النووى ) ـ ڕه‌حمه‌تى خواى لێ بێت ـ له‌ كتێبى ( الأذكار ) دا فه‌رموویه‌تى : (( ویستحب له استحبابا مؤكدا أن یوصیهم باجتناب ما جرت العادة به من البدع فی الجنائز ویؤكد العهد بذلك )) . واته‌ : سوننه‌ته‌ ـ سوننه‌تێكى جه‌خت له‌ سه‌ر كراو ـ بۆ موسڵمان كه‌ وه‌سێت بكات به‌ دووركه‌وه‌تنه‌وه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و بیدعه‌ و تازه‌گه‌ریانه‌ى كه‌ بوونه‌ته‌ داب و نه‌ریتى خه‌ڵك له‌ كاتى به‌ڕێكردن و مه‌راسیمى جه‌نازه‌دا ، وه‌ زوو به‌ زووش ئه‌وه‌یان بیر بخاته‌وه‌ و تازه‌ى بكاته‌وه‌ .

          

صفحات سایت

پیچک