تبلیغات
ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 

ئه‌م بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌
له‌ به‌شی : سه‌باره‌ت به‌ نوێـژ,

 

بیرخستنه‌وه‌یه‌ك له‌ چۆنێتى ده‌ستنوێژ ونوێژى پێغه‌مبه‌ر(صلی الله‌ علیه‌ وسلم)


نووسینى : شیَخ علی حسن علی عبد الحمید
وه‌رگێڕانى : م،عدنان بارام


پێشه‌كى نووسه‌ر

شوكر و ستایشى بێ پایان بۆ په‌روه‌ردگارى هه‌موو جیهان ، و دروود و سه‌لامیش له‌ سه‌ر سه‌روه‌رى پێغه‌مبه‌ران بێت(صلی الله‌ علیه‌ وسلم)، و ئه‌هل و به‌یت و یار و یاوه‌رانى به‌گشتى ، پاش ئه‌وه‌ش :



براى موسڵمان : خواى په‌روه‌ردگار من و تۆش چاو ڕۆشنكات له‌ ئایینه‌ پیرۆزه‌كه‌ى ، ئه‌مه‌ى كه‌ له‌ به‌رده‌ستت دایه‌ بیرخستنه‌وه‌یه‌كى فیقهىیه‌ ، كورته‌یه‌كه‌ سه‌باره‌ت به‌ چۆنێتى ده‌ستنوێژ و نوێژى پێغه‌مبه‌ر (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ،

پێویستت پێى ده‌بێت له‌ ژیانى ڕۆژانه‌ت دا ، بێ ئه‌ویش  ناتكرێت ، ئه‌و شتانه‌م تێدا كۆكردوونه‌ته‌وه‌ كه‌ به‌ڵگه‌ى ( صحیح ) یان له‌ سه‌ره‌ ، به‌شێوه‌ یه‌كى ئاسان وسووك ، به‌ شێوه‌یه‌ك تێگه‌یشتن لێى ئاسان بێت بۆ موسڵمانان به‌گشتى ، هه‌وڵى ئه‌وه‌ش ده‌ده‌م دووربم له‌ هێنانه‌وه‌ى به‌ڵگه‌كان به‌ كه‌مى نه‌بێت : له‌و بابه‌تانه‌ نه‌بێت كه‌ زانایان تیایدا بۆچونى جیاوازیان هه‌یه‌ ، چونكه‌ هێنانه‌وه‌ى به‌ڵگه‌كان هۆكارى دریژبوونه‌وه‌ى بابه‌ته‌كه‌ن ، ئه‌وه‌ش پێچه‌وانه‌یه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌م كورته‌ خنجیلانه‌یه‌ ، به‌ڵام بابه‌ته‌كانى ترى نووسراوه‌كه‌م ـ مه‌به‌ستم : ئه‌و بابه‌تانه‌ى كه‌ زانایان تیایدا جیاوازیه‌كى وایان نىیه‌ ـ به‌ ڵگه‌كانیان ناهێنمه‌وه‌ ، له‌ به‌ر ڕوون و ئاشكراییان ، و كه‌مى خیلاف تیایان دا ، جا به‌پشتیوانى خواى په‌روه‌ردگار ده‌ڵێم :



( ده‌ستنوێژ )



1 ـ ده‌ستنوێژ بریتىیه‌ : له‌ به‌كار هێنانى ئاوى پاك به‌سه‌ر چه‌ند ئه‌ندامێكى دیارى كراودا ، كه‌ خواى په‌روه‌ردگار دیارى كردوون ، و پێغه‌مبه‌رى خواش (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بۆى ڕوون كردووینه‌ته‌وه‌ ، خواى په‌روه‌ردگار فه‌رموویه‌تى : ( یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فاغْسِلُواْ وُجُوهَكُمْ وَأَیْدِیَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُؤُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَینِ ) سورة المائدة : 6. واته‌ : ئه‌ى بڕواداران ئه‌گه‌ر هه‌ستان بۆ نویژ ، ئه‌وا ڕوومه‌تتان بشوه‌ن له‌گه‌ڵ هه‌ردوو ده‌ستان تاكو ئانیشكه‌كانتان ، و ده‌ستیش بهێنن به‌سه‌رتاندا ، و قاچه‌كانیشتان تاكو قاپه ‌ڕه‌ قه‌تان بشوه‌ن . وه‌ پێغه‌مبه‌رى خواش (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) فه‌رموویه‌تى : " لا تُقبل صــلاةُ أحدِكــم إذا أحـدث حتى یتوضأ " متفق علیة  . واته‌ : نوێژى هیچ یه‌كێك له‌ ئێوه‌ درووست نىیه‌ ، ئه‌گه‌ر ده‌ستنوێژه‌كه‌ى به‌تاڵ بووه‌وه‌ ، تاكو جارێكى تر ده‌ستنوێژه‌كه‌ى نه‌شواته‌وه‌ .



2 ـ موسڵمانى به‌ڕێز : ئه‌گه‌ر هه‌ستاى بۆ ده‌ستنوێژ شوشتن ئه‌وا نیازى ئه‌و كاره‌ له‌ دڵتدا بهێنه‌ ، بێ ئه‌وه‌ى به‌ زمان بیڵێیت ، له‌ به‌ر نه‌هاتن و وارد نه‌بوونى به‌ڵگه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) له‌ سه‌ر ئه‌و كاره‌ ، پاشان ناوى خوا بهێنه‌و بڵێ : ( بسم الله ) ، له‌به‌ر ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) تیایدا فه‌رموویه‌تى : " لا وضوء لمن لم یذكر اسم الله علیه " صحیح الجامع : 7444. واتــه‌ : ده‌ستنوێژه‌كه‌ى تـه‌واو نىیه‌ ئه‌و كـه‌سه‌ى كـــه‌ ( بسم الله ) نه‌كات له‌ سه‌ره‌تاى دا



3 ـ پاشان هـــه‌ردوو ده‌ستت سێ جار بشوه‌ ، و پــــاش ئـه‌وه‌ش سێ جـار ئاو بده‌ به‌ ده‌متدا ( المضمضة ) (1)(1)( ( المضمضة  ) :  بریتىیه‌ له‌ شوشتنى ده‌م وتێ وه‌ردانى ئـــــــاو تیایدا)، پاشان سێ جار ئاو به‌ لووتتدا بده‌ ( الإستنشاق ) (2)(2)( ( الاستنشاق ) : گه‌یاندنى ئاوه‌ بۆ ناوه‌وه‌ى لووت ، لـــــه‌ گه‌ڵ هه‌ڵمژینى بۆ سه‌ره‌وه‌ى) و هه‌ڵیشى مژه‌ ، ئه‌م كرداره‌ش به‌ده‌ستى ڕاست ده‌بێت ، و له‌ هه‌موو جارێكیش دا هنگى بكه‌وه‌ ( الإستنثار ) (3)(3)( ( الإستنثار ) : بریتىیه‌ له‌ ده‌ركردنه‌وه‌ى ئاوى ناو لووت دواى هه‌ڵمژینى) ، كه‌ ئه‌مه‌شیان به‌ده‌ستى چه‌پ ئه‌نجام ده‌درێت ، هه‌موو ئه‌مانه‌ش له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) واردن وسه‌لمێنراون .



4 ـ پاشان ڕوومه‌تت سێ جار بشوه‌ ، سوننه‌تیشه‌ بۆ پیاوان به‌هۆى په‌نجه‌كانیانـه‌وه‌ ئاو بكـه‌ن بـه‌ناو ڕیشیـاندا ( التخلیل ) (4)(4)( ( التخلیل ) : بریتىیه‌ له‌ گه‌یاندنى ئاو بۆ بنه‌وه‌ى ڕیش) ، پاشان سێ جار هه‌ردوو ده‌ستت تا ئانشكه‌كانت بشوه‌ .



5 ـ پاشان جارێك هه‌ردوو ده‌ستت به‌ سه‌ر هه‌موو سه‌رتدا بهێنه‌ ، له‌ به‌ر ئه‌و ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌ى كه‌ خواى په‌روه‌ردگار تیایدا فه‌رموویه‌تى : ( وَامْسَحُواْ بِرُؤُوسِكُمْ ) ، پێغه‌مبه‌رى خواش (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) چۆنێتى ئه‌م ده‌ست به‌ سه‌ردا هێنانه‌ى بۆ ڕوون كردووینه‌ته‌وه‌ ، هه‌روه‌كو چۆن (عبدالله) ى كوڕى    ( زید ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) لێ یه‌وه‌ بۆى گێڕاوینه‌ته‌وه‌ : " أن النبیَّ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) مسح رأسهُ بیدیه فأقبل بهما و أدبر ، بدأ بِمُقدَّم رأسه ثم ذهب بهما إلى قفاه ، ثمَّ ردَّهما إلى المكان الذی بدأ منه " متفق علیه. واته‌ : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) كه‌ ده‌ستى هێنا به‌ سه‌ریدا له‌ پێشه‌وه‌ ده‌ستى پێكرد تاكو كۆتایى ، واته‌ له‌ پێشه‌وه‌ى سه‌رى ده‌ستى پێكرد تاكو گه‌یاندنى به‌ پشتى سه‌رى ، پاشان گه‌ڕاندنیه‌وه‌ بۆ ئه‌و شوێنه‌ى كه‌ لێىوه‌ ده‌ستى پێكردبوون .



6 ـ پاشان ده‌ست بهێنه‌ به‌گوێكانت دا ، حوكمه‌كه‌شیان هه‌مان حوكمى سه‌ره‌ ، چونكه‌ به‌شێكن لێى ، له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) وارد و سه‌لمێنراوه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تى : " الأُذنـان من الرأس " صحیح الجامع : 2762. واته‌ : گوێكان به‌شێكن له‌ سه‌ر .



7 ـ پاشان هه‌ردوو پێت سێ جار بشووه‌ ، سوننه‌تیشه‌ په‌نجه‌ تووته‌ى ده‌ستى چه‌پت بخه‌یته‌ ناو په‌نجه‌كانى پێته‌وه‌ له‌كاتى شووشتنیادا ( التدلیك ) ، چونكه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) وارد و سه‌لمێنراوه‌ كه‌ ئه‌و كاره‌ى ئه‌نجام دابێ .



8 ـ ئـــــا بــــه‌م شێوه‌یه‌ هه‌مـــووى به‌ ته‌رتیب ( الترتیب ) و یه‌ك لــــه‌دواى یه‌ك پێكه‌وه‌   ( المــوالاة ) ئه‌نجام ده‌ده‌یت ، و ( الموالاة ) تیش بریتىیه‌ له‌ : به‌دواى یه‌كدا شووشتنى ئه‌ندامه‌كانى ده‌ستنوێژ بێ ئه‌وه‌ى ماوه‌یه‌كى فراوانیان بكه‌وێته‌ نێوان شووشتنى ئه‌ندامێك له‌ گه‌ڵ ئه‌ندامه‌كه‌ى تردا ، سوننه‌تیش وایه‌ له‌ هه‌مووئه‌مانه‌دا به‌ ئه‌ندامى ڕاسته‌ ده‌ست پێ بكه‌یت ، له‌به‌ر ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ى كه‌ دایكه‌ ( عائشه‌ ) ـ ڕه‌زاى خواى لێ  بێت ـ بۆمان دوگێڕێته‌وه‌ : " كان رسول الله (صلی اللة علیة وسلم) یحب التیامن فی تنعله ، و ترجله ، وطهوره ، وفی شأنه كُلِّه " متفق علیه. واته‌ : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) حه‌زى له‌ ڕاسته‌ بوو ، له‌ پێڵاوكردنه‌ پێ ، و له‌ پرچ داهێنان ، و له‌ خۆپاكردنه‌وه‌كانى ، و له‌ هه‌موو كردارێكدا .



9 ـ سوننه‌تیش وایه‌ ئاو كه‌م به‌كار بهێنریت ، و زیاد ڕه‌وى تێدا نه‌كرێت ، ئه‌نجام دانى كرداره‌كانى ده‌ستنوێژ یه‌كجار یه‌كجار ، و دووجار دووجار ، و سێ جار سێ جاریش له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) وارد و سه‌لمێنراون رواه  البخارى  .



10 ـ موسڵمانى به‌رێز : سوننه‌تیش وایه‌ ـ دواى ته‌واو كردنى ده‌ستنوێژه‌كه‌ت ـ ئه‌م زیكره‌ بڵێیت : " أَشــهدُ أن لا إله إلا الله ، وأنَّ محمداً عبدُ الله و رسوله ، ثم تصلی ركعتین ، دون أن تحدِّث بهما نفسك  " رواه مسلم : 234. واته‌ : شایه‌تى ده‌ده‌م كه‌ هیچ خوایه‌ك نىیه‌ شایسته‌ى په‌رستن بێت ئیللا ( الله ) نه‌بێت ، و هیچ كه‌سێكیش نىیه‌ شایسته‌ى شوین كه‌وتن بێت ئیللا پێغه‌مبه‌رى خوا نه‌بێت (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ( محمد )یش به‌نده‌ و نێرراوى خواى په‌روه‌ردگاره‌ ، پاشان دوو ڕكات نوێژ ده‌كات ، كه‌ نوێژى ده‌ست نوێژى پێ ده‌ووترێت . وه‌ له‌ سوننه‌تدا چه‌نده‌ها زیكرى ترى پاش ده‌ستنوێژ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) واردن .



( نـــــــوێژ )



1 ـ نوێژگه‌ر ڕوو له‌ قیبله‌ ده‌كات ـ كه‌ كه‌عبه‌ى پیرۆزه‌ ـ به‌وه‌ستانه‌وه‌ ، به‌هه‌موو له‌شیه‌وه‌ له‌ هه‌ر كوێیه‌ك بێت (5)(5)( جگه‌ له‌ كاتى ترس و نه‌خۆشىدا به‌ پێى توانا ده‌بێت)، له‌ گه‌ڵ بوونى نیه‌تى كردنى ئه‌و نوێژه‌ى كه‌ ئه‌یه‌وێ ئه‌نجامى بدات له‌ دڵدا، له‌و ڕووى حوكمه‌وه‌ : ئایا نوێژه‌كه‌ فه‌رزه‌ یان سوننه‌ته‌ ، له‌ ڕووى كاتیشه‌وه‌ : ئایا نوێژه‌كه‌ نوێژى به‌یانیانه‌ ، یان نوێژى نیوه‌ڕۆیه‌ ، یان نوێژه‌كانى تره‌ ، ناشبێ نیه‌ته‌كه‌ى به‌ زمان بڵێت له‌ به‌ر وارد نه‌بوون ونه‌سه‌لماندنى ئه‌و كرداره‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ، له‌ گه‌ڵ دانانى سوتره‌یه‌ك له‌ پێشىدا (6)(6)( سوتره‌ : شتێكه‌ نوێژگه‌ر له‌ پێش خۆیدا دایده‌نات ، له‌ دوورى ڕێڕه‌وى شه‌كێك ، له‌ شوێنى سوژده‌كه‌یه‌وه‌ .) ، به‌تاك نوێژه‌كه‌ى ئه‌نجام بدات یان پێش نوێژ بێت بۆ كه‌سانى تر ( واته‌ : إمام ) له‌م كرداره‌شى شوێن كه‌وته‌ى ووته‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا ده‌بێت (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) كه‌ فه‌رموویه‌تى : " لا تصل إلا إلى سترة ، ولا تدع أحداً یمر بین یدیك ... " رواه ابن خزیمة بسند جید . واته‌ : نوێژ مه‌كه‌ ئیللا ڕووه‌و سوتره‌یه‌ك نه‌بێت ، ڕێگه‌ش به‌ كه‌س مه‌ده‌ به‌ به‌رده‌ستتدا تێپه‌ر ببێت ... .



2 ـ پاشان ته‌كبیره‌ى ئیحرام داده‌به‌ستێت به‌وه‌ى كه‌ ده‌ڵێت : ( الله أكبر ) ، له‌ گه‌ڵ تێڕوانینى بۆ شوێنى سوژده‌كه‌ى ، له‌ كاتى ووتنى ته‌كبیره‌ى ئیحرام هه‌ردوو ده‌ستى به‌رزده‌كاته‌وه‌ تاكو ئاستى شانه‌كانى ، یان تاكو ئاستى گوێكانى ، هه‌ردوو شێوه‌كه‌ش وارد و سه‌لمێنراوه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ، پاشان ده‌سته‌ ڕاستى له‌ سه‌ر ده‌سته‌ چه‌پى له‌ سه‌ر سنگى داده‌نێت ، هه‌ر وه‌كو چۆن له‌و فه‌رمووده‌یه‌دا واردبووه‌ كه‌ ( أبو دود و ا بن خزیمه‌ وأحمد ) به‌ سه‌نه‌دێكى ( صحیح ) ده‌یگێرنه‌وه‌ ، ئـــه‌و فـه‌رمــووده‌یــه‌ش كــه‌ پێچه‌وانـــه‌ى ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ بێت ئــه‌وا ( صحیح ) نىیه‌ .



3 ـ پێویستیشه‌ له‌ سه‌ر نوێژکه‌ر بیرى له‌لاى نوێژه‌كه‌ى بێت ( واته‌ : خشوعى هه‌بێت ) چاوه‌كانیشى به‌ئاسماندا نه‌گێڕێت ، و به‌ لاى ڕاست و چه‌پدا چاو نه‌گێڕێت ، له‌ به‌ر نه‌هى كردنى  پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) له‌هه‌موو ئه‌مانه‌ .



4 ـ پاشان نوێژه‌كه‌ى ده‌ست پێ ده‌كات به‌ یه‌كێك له‌و زیكرانه‌ى كه‌ واردن له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) له‌وانه‌ش پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ده‌یفه‌رموو : " سبحانك اللهم وبحمدك وتبارك اسمك ، وتعالى جَدُّك ، ولا إله غیرك " ، یان هه‌ر زیكرێكى تر جگه‌ له‌م زیكره‌ .



5 ـ پاشان په‌نا ده‌گرێت به‌ خواى په‌روه‌ردگار له‌ خراپه‌ى شه‌یتانى ده‌ركراو له‌ ڕه‌حمه‌تى خوا ، و پاشان ده‌ڵێت : ( بسم الله الرحمن الرحیم ) ، سوننه‌تیشه‌ به‌ بێ



ده‌نگى   ( بسم الله ) بكات له‌و نوێژانه‌ى كه‌ ده‌نگیان تیادا به‌رز ده‌كرێته‌وه‌ ، چونكه‌ فه‌رمووده‌( صحیح ) ه‌كان ئه‌وه‌مان بۆ ده‌سه‌لمێنن له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ، و هاوه‌ڵه‌ به‌رێزه‌كانى ـ ڕه‌زاى خوا له‌ هه‌موویان بێت ـ .



6 ـ پاشان سوره‌تى ( الفاتحه‌ ) به‌ته‌واوى ده‌خوێنیته‌وه‌ ـ كه‌ ( بسم الله ) ش ئایه‌تێكه‌ لێ ى ـ ، سوننه‌تیش وایه‌ ئایه‌ت ئایه‌ت جیا له‌ یه‌ك بیانخوێنێ ، به‌شێوه‌یه‌ك له‌ كۆتایى هه‌موو ئایه‌تێك بوه‌ستێ رواه أبو داود بسند صحیح  .



7 ـ پاشان ئه‌وه‌نده‌ى كه‌ له‌ توانایدایه‌ له‌ گه‌ڵ سوره‌تى ( الفاتحة ) دا قورئانى پیرۆز ده‌خوێنێته‌وه‌ ، سوننه‌تیش وایه‌ له‌ ڕكاتى یه‌كه‌مدا زیاتر درێژى بكـاته‌وه‌ تاكو ڕكاتى دووه‌م   



8 ـ ڕێ پێ دراویشه‌ لـــه‌ شه‌رعدا بــۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ لـــه‌ پشت پێشنوێژه‌وه‌ نوێژ ده‌كــه‌ن ( واته‌ : المقتدی و المأموم ) ئه‌گه‌ر پێشنوێژ خوێندنه‌كه‌ى له‌ لا تێكه‌ڵ بوو بۆى ڕاست بكاته‌وه‌ ، یان له‌ كاتێكدا ئایه‌ته‌كانى له‌ لا تێكه‌ڵ ده‌بێت ، چونكه‌ ئه‌م



كرداره‌ ڕووى داوه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) له‌ گه‌ڵ هاوه‌ڵه‌ به‌ڕێزه‌كانى ـ ڕه‌زاى خوایان لێ بێت ـ رواه أبو داود بسند صحیح  .



9 ـ كه‌ نوێژگه‌ر له‌ خوێندنه‌وه‌ى قورئان ده‌بێته‌وه‌ ، ساتێكى كه‌م بێ ده‌نگ ده‌بێت ، پاشان دوو ده‌ستى به‌رزده‌كاته‌وه‌ ، و ( الله أكبر ) ده‌كات ، پاشان كڕنووش ده‌بات به‌شێوه‌یه‌ك تاكو له‌شى له‌ جووڵه‌ ده‌كه‌وێ ، و ده‌سته‌كانى له‌ سه‌ر ئه‌ژنۆكانى داده‌نێت و لێیانى تووند ده‌كات ، له‌ گه‌ڵ بڵاوكردنه‌وه‌ى په‌نجه‌كانى له‌ یه‌كتر وه‌كو ئه‌وه‌ى بڵێى ئه‌ژنۆكانى گرتبێ ، پشتیشى درێژ و پان ده‌كاته‌وه‌ ، و سه‌ریشى له‌ ئاستى پشتى داده‌نێت به‌شێوه‌یه‌ك نه‌ نزمترى كردبێته‌وه‌ له‌ ئاستى پشتى نه‌ش به‌رزترى كردبێته‌وه‌ ، به‌ڵكو له‌ ئاستى پشتى ده‌یوه‌ستێنێ .



10 ـ وه‌ له‌ كڕنووشه‌كانیدا ده‌لِێت : ( سبحان ربی العظیم ) ، یان هه‌ر زیكرێكى تر كه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) واردوو ، و سه‌لمێنراوبێت ، ئه‌وه‌ش سێ جار یان زیاتر ، وه‌ ناشبآ نوێژگه‌ر له‌ كڕنووش و سوژده‌كانیدا قورئانى پیرۆز بخوێنێت .



11 ـ پاشان هه‌ڵده‌سیته‌وه‌ له‌ كڕنووشه‌كه‌ى ، له‌ كاتى هه‌ستـانه‌وه‌كه‌شى ده‌ڵێت : ( سمع الله لمن حمد ) له‌ گه‌ڵ به‌رزكردنه‌وه‌ى هه‌ردوو ده‌ستى ، كه‌ ڕاده‌وه‌ستێت و ڕێك



ده‌بێته‌وه‌ ، ده‌ڵێت :   ( ربنا و لك الحمد ) ، یان هه‌ر زیكرێكى تر كه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) واردوو،وسه‌لمێنراوبێت(7)(7)( هه‌ندێكیان ووشه‌ى ( الشكر )ى بۆ زیاد ده‌كات كه‌چى هیچ بنه‌وایه‌كى نىیه‌).



12 ـ پاشان خۆى به‌رده‌داته‌وه‌ بۆ سوژده‌ بردن ، به‌شێوه‌یه‌ك ده‌سته‌كانى پێش ئه‌ژنۆكانى بخاته‌ سـه‌ر زه‌وى ، لــه‌ به‌ر ئه‌و فــه‌رمووده‌یه‌ى كــه‌ پێغه‌مبــه‌رى خـوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) تیایدا فــه‌رموویه‌تى : " إذا سجد أحدكم فلا یبرك كما یبرك البعیر،ولیضع یدیه قبل ركبتیه" صحیح الجامع : 609  واته‌ : ئه‌گه‌ر هه‌ریه‌ك له‌ ئێوه‌ سوژده‌ى برد ، با وه‌كو ووشتر نه‌كات ، به‌ڵكو ده‌سته‌كانى پێش ئه‌ژنۆكانى بخاته‌ سه‌ر زه‌وى .



ئه‌و فه‌رموودانه‌ش كه‌ پێچه‌وانه‌ى ئه‌مه‌بن ( ضعیف ) ن و كاریان پێ ناكرێت .



13 ـ پاشان سوژده‌ ده‌بات ، و متمانه‌ ده‌كاته‌ سه‌ر ناو له‌په‌كانى به‌ كراوه‌یى ، و له‌ گه‌ڵ به‌یه‌كه‌وه‌ لكاندنى په‌نجه‌كانى هه‌ردوو ده‌ستى ، و ڕووكردنیان له‌ قیبله‌ ، باڵه‌كانیشى نالكێنێت به‌ زه‌ویه‌وه‌ ، له‌به‌ر بوونى نه‌هى له‌و كرداره‌ ، و نیوچاوان و لووتى له‌ زه‌وى جێگر ده‌كات له‌ گه‌ڵ هه‌ردوو چۆكه‌كانى ، له‌ گه‌ڵ چه‌قاندنى په‌نجه‌كانى به‌ زه‌وى دا ، و ده‌ڵێت : ( سبحان ربی الأعلى ) سێ جار یان زیاتر .



14 ـ پاشان سه‌ر به‌رزده‌كاته‌وه‌ و ( الله أكبر ) ده‌كات ، تاكو جه‌سته‌ى له‌ جووله‌ ده‌كه‌وێت ، پێى چه‌پى ڕاده‌خات و له‌ سه‌رى داده‌نێشێت ، پێى ڕاستیش به‌ زه‌ویدا ده‌چه‌قێنێت ، له‌م دانیشتنه‌شى ده‌ڵێت : ( ربِّ اغفر لی ) و دووباره‌شى ده‌كاته‌وه‌ .



15 ـ پاشان جارێكى تر ( الله أكبر ) ده‌كات و ده‌چێته‌ سوژده‌ى دووه‌مه‌وه‌ ، هه‌موو ئه‌و شتانه‌ش تیایدا دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ سوژده‌ى یه‌كه‌مدا كردوویه‌تى .



16 ـ پاشان دانیشتنێكى كه‌م داده‌نیشێ كه‌ پێى ده‌وترێت    ( جلسة الإستراحة ) ، دواى ئه‌وه‌ هه‌ڵده‌سێته‌وه‌ به‌ متمانه‌ كردنى له‌ سه‌ر ده‌سته‌كانى كه‌ به‌ستراون وه‌كو ده‌سته‌كانى هه‌ویر شێل ، ئه‌وه‌ش پێچه‌وانه‌ى ئه‌وه‌بێت ، سه‌نه‌دى هیچیان ( صحیح ) نى یه‌ .



17 ـ له‌ ڕكاتى دووه‌میشدا هه‌موو ئه‌وانه‌ ئه‌نجام ده‌دات كه‌ له‌ ڕكاتى یه‌كه‌مدا ئه‌نجامى دابوو ، به‌ڵام زیكرى ده‌ست پێكردنى نوێژ دووباره‌ ناكاته‌وه‌ .



18 ـ كه‌ له‌ ڕكاتى دووه‌م ده‌بێته‌وه‌ ، به‌و شێوه‌ داده‌نیشێت كه‌ له‌ خاڵى ( 14 )دا ڕوون كراوه‌ته‌وه‌ ، كه‌ پێى ده‌وترێت ( الإفتراش) ، و ده‌ستى ڕاستى له‌ سه‌ر ڕان و ئه‌ژنۆى ڕاستى دادنێت ، ده‌ستى چه‌پیشى ده‌كاته‌وه‌و له‌ سه‌ر ڕان و ئه‌ژنۆى چه‌پى داده‌نێت ، په‌نجه‌كانى ده‌ستى ڕاستى ده‌به‌ستێت ، و په‌نجه‌ گه‌وره‌شى له‌ سه‌ر په‌نجه‌ى ناوه‌ڕاستى( واته‌ : په‌نجه‌ى هه‌ڵمه‌قووته‌ ) داده‌نێت ، و په‌نجه‌ى شایه‌تومانى ڕوو ده‌كات له‌ قیبله‌و چاویشى تێ ده‌بڕێت ، و ده‌یجولێنێته‌وه‌ پێى ده‌پاڕێته‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تاى ته‌حیات خوێندنه‌كه‌ى تاكو كۆتایى ، له‌ به‌ر جێگر بوون ، و واردبوونى ئه‌م كرداره‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ، هه‌روه‌كو چۆن ( وائل ) ى كوڕى ( حجر ) (ڕه‌زای خوای لێبێت) بۆى گێڕاوینه‌ته‌وه‌ ، فه‌رمووده‌كه‌شى ( أبو داود و النسائی و أحمد ) لێیه‌وه‌ ده‌یگێڕنه‌وه‌ ، و ( ابن خزیمة و ابن حبان ) و جگه‌ له‌مانیش به‌ ( صحیح ) ى داده‌نێن ، ئه‌وه‌ش پێچه‌وانه‌ى ئه‌مه‌ بێت ئه‌وا (شاذ )ه‌ ، چونكه‌ پێچه‌وانه‌ى یه‌كێك له‌ گێڕه‌ره‌وه‌كانى هه‌مان فه‌رمووده‌یه‌ ، وه‌ پێچه‌وانه‌ بوونه‌وه‌شه‌ له‌ گه‌ڵ كه‌سێكى ئه‌ولاتر له‌ خۆى.



19 ـ ته‌حیاته‌كه‌شى به‌ بێده‌نگى ده‌خوێنێته‌وه‌ ، چه‌ند شێوه‌یه‌كیشى هه‌یه‌ له‌وانه‌ : " التحیات لله والصلوات و الطیبات ، السلام على النبی ورحمة الله وبركاته ، السلام علینا وعلى عباد الله الصالحین ، أشهد أن لا إله إلا الله ، وأشهد أن محمداً عبدُه ورسولُه  " .



20 ـ پاشان صه‌ڵاوات ده‌دات له‌ سه‌ر  پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) به‌ یه‌كێك له‌و شێوانه‌ى كه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) وارد بووه‌ ، له‌وانه‌ش : " اللهم صلِّ على محمد وعلى آل محمد ، وبارك على محمد وعلى آل محمد ، كما صلیت وباركت على إبراهیم وعلى آل إبراهیم ، إنك حمید مجید"(8)(8)(  ئه‌م صه‌ڵاواته‌ یان هه‌ر صه‌ڵاواتێكى تر بخوێنه‌ كه‌ له‌ سوننه‌ت دا هاتبێ ، وه‌ك: " اللهم صل على محمد وعلى آل محمد كما صلیت على إبراهیم وعلى آل إبراهیم إنك حمید مجید اللهم بارك على محمد وعلى آل محمد كما باركت على إبراهیم وعلى آل إبراهیم إنك حمید مجید " ( وةرطیَرِ ) ).



22 ـ ئه‌گه‌ر نوێژه‌كه‌ى دوو ڕكاتى بوو ئه‌وا سه‌لام ده‌داته‌وه‌ ـ هه‌روه‌كو ئه‌وه‌ى كه‌ دێت ـ ئه‌گینا( الله أكبر ) ده‌كات و هه‌ڵده‌ستێته‌وه‌ بۆ ڕكاتى سێ یه‌م و ده‌سته‌كانى به‌رز ده‌كاته‌وه‌ ، له‌م ڕكاته‌و له‌ ڕكاتى چواره‌میش دا چى له‌ ڕكاتى دووه‌مدا ئه‌نجام داوه‌ تیایاندا ئه‌نجامى ده‌دات ، پێویستیشه‌ له‌ هه‌موو ڕكاتێكدا سوره‌تى ( الفاتحه‌ ) بخوێنێت



23 ـ پاشان داده‌نیشێت بۆ خوێندنه‌وه‌ى ته‌حیاتى كۆتایى ، چیشى له‌ ته‌حیاتى یه‌كه‌مدا ئه‌نجامدابێ لێره‌شدا ئه‌نجامى ده‌دات ، به‌ڵام شێوه‌ى دانیشتنه‌كه‌ى به‌شێوه‌ى ( التورُّك ) ده‌بێت ، كه‌بریتىیه‌ : له‌ دانانى پێى چه‌پى له‌ ژێر قاچى ڕاستى كه‌ چه‌قاندوویه‌تى به‌ زه‌ویدا ، پاشان ته‌حیات ده‌خوێنێت و صه‌ڵاواتیش ده‌دات له‌ سه‌ر پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ، به‌و شێوه‌یه‌ى كه‌ له‌ خاڵى ( 18 )ه‌و ( 19 )ه‌و ( 20 )دا ڕوونمانكردۆته‌وه‌ , پاشان په‌نا ده‌گرێت به‌ خواى په‌روه‌ردگار له‌ چوار شت ئه‌وه‌ش به‌م شێوه‌یه‌ : " اللهم إنی أعوذ بك من عذاب جهنم ، ومن عذاب القبر ، و من فتنة المحیا والممات ، ومن شر فتنة المسیح الدَّجال " ، پاشان هه‌ردوعاو پاڕانه‌وه‌یه‌كى به‌دڵبێ ده‌یكات



24 ـ پاشان سه‌لام ده‌داته‌وه‌ بۆ كۆتایى هێنان به‌ نوێژه‌كه‌ى ، به‌ یه‌كێك له‌م شێوانه‌ى خواره‌وه‌ :



( أ ) ( السلام علیكم ورحمة الله وبركاته ) به‌لاى ڕاستدا ، و( السلام علیكم ورحمة الله ) به‌لاى چه‌پدا .



( ب ) هه‌مان شێوه‌ى یه‌كه‌م به‌ لابردنى ( وبركاته ) له‌ سه‌لامى یه‌كه‌م دا ، جگه‌ له‌م دوو شێوه‌یه‌ش شێوه‌ى تر وارده‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌ (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) .



تێبینى : نوێژگه‌رى به‌ڕێز : ئه‌وه‌ بزانه‌ كه‌ نوێژى پیاو و ژن هیچ جیاوازیه‌كیان له‌ نێواندا  نىیه‌ ، له‌ به‌ر گشتێتى ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) تیایدا فه‌رموویه‌تى : " إنما النساء شقائق الرجال " صحیح الجامع : 2329 ، واته‌ : ژنان هاوشان و براى پیاوانن .ئیللا مه‌گه‌ر جیاوازیه‌ك به‌ پێى فه‌رمووده‌ى ( صحیح ) ى پێغه‌مبه‌رى خوا بێت (صلی الله‌ علیه‌ وسلم)(9)(9)( هیچ فه‌رمووده‌یه‌كیش نه‌هاتوه‌ له‌و فه‌رموودانه‌ى كه‌ سه‌باره‌ت به‌ چۆنێتى ده‌ستنوێژ و نوێژى پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) باسم كردوون بكرێت به‌ به‌ڵگه‌ بۆ ئه‌و جیاكاریه‌ ، به‌ڵكو هه‌ندێك فه‌رمووده‌ هاتوون له‌و باره‌یه‌وه‌ ، به‌ڵام هه‌موو ( ضعیف )ن ، و زانایانى فه‌رمووده‌ و ڵێكۆڵه‌ره‌وان ئه‌وه‌یان ئاشكرا كردووه‌).



كۆتایى



براى موسڵمان :

هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م پێكرا سوننه‌ت له‌ سوننه‌ته‌كان پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بخه‌مه‌ ڕوو ، له‌ چۆنێتى ده‌ستنوێژ و نوێژه‌كه‌ى ، بۆ ئه‌وه‌ى ڕوون بێت له‌ لاى تۆى به‌ڕێز ، بۆئه‌وه‌ى شێوه‌كه‌ى له‌ مێشكتدا بێت ، هه‌ر وه‌كو ئه‌وه‌ى له‌ پێش چاوتدا بێت و به‌چاوى خۆت بیبینى ـ إن شاء الله ـ جا ئه‌گه‌ر تۆ به‌ شێوه‌یه‌كى نزیك له‌م شێوه‌یه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) نوێژه‌كه‌ت ئه‌نجامت دا ، ئه‌وا داواكارم له‌ خواى په‌روه‌ردگار نوێژ وهه‌موو كرده‌وه‌ چاكه‌كانت لێ وه‌رگرێت ، چونكه‌ به‌و كرده‌وه‌ت ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌یى پێغه‌مبه‌رى خوات(صلی الله‌ علیه‌ وسلم)  به‌جێهێناوه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تى : " صَلُّوا كما رأیتمونی أُصلی " رواه البخاری. واته‌ : نوێژه‌كانتان ئه‌نجام بده‌ن هه‌ر وه‌كو چۆن منتان بینیوه ‌نوێژ ئه‌نجام ده‌ده‌م .

          

صفحات سایت

پیچک