تبلیغات
ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 

ئه‌م بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌
له‌ به‌شی : بیروباوه‌ڕی موسڵمان,

 

بگه‌ به ‌مه‌رام له ‌"حوكم و ناسینی جۆره‌كانی حوكام"
به‌شی پێنجه‌م و كۆتایی


نوسینی: م،سه‌رباز موحه‌ممه‌د حه‌سه‌ن

الحمد لله وكفى والصلاة‌‌ والسلام على نبیه المصطفى، أما بعد:

سێیه‌م: ئیمام "إبن حزم" ی  ئه‌نده‌لوسی "علی بن حزم الاندلسی ٣٨٤ ـ ٤٥٦" ده‌رباره‌ی ده‌رچوون له‌ ده‌سه‌ڵاتی حاكمی فاجیر بابه‌تێكی زۆر گرنگی نوسیوەو،‌ به‌ڵگه‌ی ئه‌وانه‌ دێنێته‌وه‌ كه‌ فه‌رموویانه‌ ده‌رچوون به‌ موتڵه‌قی له‌ ده‌سه‌ڵاتی حاكمی جائیر جائیز نییه‌، ئینجا یه‌كه‌ یه‌كه‌ی به‌ڵگه‌كانیان هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه،‌ زۆر گرنگه‌ تالیبی عیلم به‌ووردی قسه‌كانی ئه‌و ئیمامه‌ له‌و بواره‌وه‌ بخوێنێته‌وه‌.

"احتجت الطَّائِفَة الْمَذْكُورَة أَولا بِأَحَادِیث فِیهَا "انقاتلهم یَا رَسُول الله قَالَ لَا مَا "صلوا" وَفِی بَعْضهَا (إِلَّا أَن تروا كفرا بواحاً عنْدكُمْ فِیهِ من الله برهَان) وَفِی بَعْضهَا وجوب الضَّرْب (وَإِن ضرب ظهر أَحَدنَا وَأخذ مَاله) وَفِی بَعْضهَا فَإِن خشیت أَن یسهرك شُعَاع السَّیْف فاطرح ثَوْبك على وَجهك وَقل إِنِّی أُرِید أَن 

تبوء بإثمی وإثمك فَتكون من أَصْحَاب النَّار وَفِی بَعْضهَا (كن عبد الله الْمَقْتُول وَلَا تكن عبد الله الْقَاتِل) وَبِقَوْلِهِ تَعَالَى {واتل عَلَیْهِم نبأ ابْنی آدم بِالْحَقِّ إِذْ قربا قرباناً فَتقبل من أَحدهمَا وَلم یتَقَبَّل من الآخر}.

ئینجا ده‌فه‌رموێ: "أما أمره صلى الله عَلَیْهِ وَسلم بِالصبرِ على أَخذ المَال وَضرب الظّهْر فَإِنَّمَا ذَلِك بِلَا شكّ إِذا تولى الإِمَام ذَلِك بِحَق وَهَذَا مَا لَا شكّ فِیهِ أَنه فرض علینا الصَّبْر لَهُ وَإِن امْتنع من ذَلِك بل من ضرب رقبته إِن وَجب عَلَیْهِ فَهُوَ فَاسق عَاص لله تَعَالَى".

ئیمام ده‌فه‌رموێ: هه‌موو ئه‌و فه‌رمانانه‌ی خۆشه‌ویستمان -صلى الله علیه وسلم- له‌ حاڵه‌تێكه‌ كه‌ ئیمام به‌حه‌ق ماڵی بردی و به‌حه‌ق لێیدای بێگومان ده‌بێت ئارام له‌سه‌ر ئه‌وانه‌ بگیرێت.

ئینجا ده‌فه‌رموێ: "وَإِمَّا إِن كَانَ ذَلِك بباطل فمعاذ الله أَن یَأْمر رَسُول الله صلى الله عَلَیْهِ وَسلم بِالصبرِ على ذَلِك برهَان هَذَا قَول الله عز وَجل {وتعاونوا على الْبر وَالتَّقوى وَلَا تعاونوا على الْإِثْم والعدوان}.

به‌ڵام گه‌ر هات و ئه‌وه‌ به‌ باتیل بوو "واته‌ به‌ باتیل ئیمام  ماڵی خواردی و له‌پشتی دای" په‌نا به‌خوا له‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلى الله علیه وسلم- فه‌رمان به‌ ئارامگرتن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بدات، به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ش فه‌رمووده‌ی خوای په‌روه‌ردگاره‌{وتعاونوا على الْبر وَالتَّقوى وَلَا تعاونوا على الْإِثْم والعدوان} پشتی یه‌ك بگرن و هاوكاری یه‌کتری بكه‌ن له‌سه‌ر چاكه ‌و له‌ خواترسان.

"وَقد علمنَا أَن كَلَام رَسُول الله صلى الله عَلَیْهِ وَسلم لَا یُخَالف كَلَام ربه تَعَالَى قَالَ الله عز وَجل {وَمَا ینْطق عَن الْهوى أَن هُوَ إِلَّا وَحی یُوحى} وَقَالَ تَعَالَى {وَلَو كَانَ من عِنْد غیر الله لوجدوا فِیهِ اخْتِلَافا كثیرا} فصح أَن كل مَا قَالَه رَسُول الله صلى الله عَلَیْهِ وَسلم فَهُوَ وَحی من عِنْد الله عز وَجل وَلَا اخْتِلَاف فِیهِ وَلَا تعَارض وَلَا تنَاقض"

ئه‌وه‌شمان زانیوه‌ كه‌لامی پێغه‌مبه‌ری خۆشه‌ویستمان - صلى الله علیه وسلم- پێچه‌وانه‌ی كه‌لامی خوای په‌ره‌وه‌ردگار نییه،‌ هه‌روه‌كو خوای په‌وه‌ردگار ده‌فه‌رموێ: {وَمَا ینْطق عَن الْهوى أَن هُوَ إِلَّا وَحی یُوحى} هه‌روه‌ها ده‌فه‌رموێ: {وَلَو كَانَ من عِنْد غیر الله لوجدوا فِیهِ اخْتِلَافا كثیرا} بۆیه‌ ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا فه‌رموویه‌تی هه‌مووی له‌ خواوه‌یه‌.

"فَإِذا كَانَ هَذَا كَذَلِك فیقین لَا شكّ فِیهِ یدْرِی كل مُسلم أَن أَخذ مَال مُسلم أَو ذمِّی بِغَیْر حق وَضرب ظَهره بِغَیْر حق إِثْم وعدوان وَحرَام"

گه‌ر ئه‌وه‌ش وابوو به‌ یه‌قینه‌وه‌ و موسڵمان هیچ گومانی له‌وه‌ نییه‌، كه‌ بردنی ماڵی موسڵمان یا كه‌سێكی زیمی به‌بێ حه‌ق و لێدانی حه‌رامه‌ و تاوانه‌، هه‌روه‌كو خۆشه‌ویستمان - صلى الله علیه وسلم- ده‌فه‌رموێ: [إِن دماءكم وَأَمْوَالكُمْ وَأَعْرَاضكُمْ حرَام عَلَیْكُم] واته:‌ "خوێن و ماڵ و عیرزتان له‌سه‌ر یه‌ك حه‌رامه‌".

ئینجا ئیمام "ئیبن حه‌زم" ڕه‌زاو ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ- زۆر بەو‌وردی به ‌به‌ڵگه‌كان داده‌چێت و ڕوونكردنه‌وه‌ی زۆر وورد ده‌دات و له ‌كۆتایشدا ڕوو له‌وانه‌ ده‌كات كه‌ فه‌رمویانه‌ ناشێ له‌ ده‌سه‌ڵاتی حاكمی فاجیر ده‌ربچن گه‌ر موسڵمان بوون، ده‌فه‌رموێ:

"وَیُقَال لَهُم مَا تَقولُونَ فِی سُلْطَان جعل الْیَهُود أَصْحَاب أمره وَالنَّصَارَى جنده وألزم الْمُسلمین الْجِزْیَة وَحمل السَّیْف على أَطْفَال الْمُسلمین وأباح المسلمات للزِّنَا وَحمل السَّیْف على كل من وجد من الْمُسلمین وَملك نِسَاءَهُمْ وأطفالهم وأعلن الْعَبَث بهم وَهُوَ فِی كل ذَلِك مقرّ بِالْإِسْلَامِ مُعْلنا بِهِ لَا یدع الصَّلَاة فَإِن قَالُوا لَا یجوز الْقیام عَلَیْهِ بل قیل لَهُم أَنه لَا یدع مُسلما إِلَّا قَتله جملَة وَهَذَا أَن ترك أوجب ضَرُورَة أَلا یبْقى إِلَّا هُوَ وَحده وَأهل الْكفْر مَعَه فَإِن أَجَازُوا الصَّبْر على هَذَا خالفوا الْإِسْلَام جملَة وانسلخوا مِنْهُ".

واته:‌ "چی ده‌ڵێن به ‌سوڵتانێك جوله‌كه‌ ده‌كا به ‌خاوه‌ن كاره‌كانی و گاوره‌كان ده‌كا به ‌سه‌ربازی خۆی و جیزیه‌ ده‌سه‌پێنێ به‌سه‌ر موسڵمانان و مناڵی موسڵمانان ده‌كوژێ و رێ ده‌دا عیفه‌تی ئافره‌تی موسڵمان برژێندرێ و هه‌رچی موسڵمانه‌ ده‌یانكوژێ و ده‌ست به‌سه‌ر ژن و مناڵی موسڵماناندا ده‌گرێ و، له‌گه‌ڵ ئه‌و  هه‌موو كارانه‌شی ئیقرار به‌ ئیسلام ده‌كا و به‌ ئاشكرا ده‌ڵێ: من موسڵمانم و نوێژیش ده‌كا؟ گه‌ر بڵێن: جائیز نییه‌ له ‌ده‌سه‌ڵاتی ده‌رچین، پێیان ده‌وترێ: ئه‌وه‌ هیچ موسڵمانی نه‌هێشت، گه‌ر  وازی لێبهێنرێ ته‌نها  خۆی و داروده‌سته‌ كوفریه‌كه‌ی ده‌مێنێ. گه‌ر ئارامگرتنیان به ‌جائیز زانی له‌سه‌ر ئه‌و جۆره‌ ئیمامه‌  ئه‌وا موخاله‌فه‌ی هه‌مووی ئیسلام ده‌كه‌ن و لێی ده‌رده‌چن" ته‌واو بوو. 

ئه‌و قسانه‌ی ئیمام "ئیبن حه‌زم" زۆر گرنگه‌ و هه‌موو ئه‌و بیروبۆچوونانه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه‌ كه‌ دراوه‌ته‌ پاڵ ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت كه‌ گوایه‌ ده‌رچوون به‌ره‌وا نابینن له‌سه‌ر حاكمی فاجیر.

ئینجا ده‌فه‌رموێ:

"وَالْوَاجِب أَن وَقع شَیْء من الْجور وَإِن قل أَن یكلم الإِمَام فِی ذَلِك وَیمْنَع مِنْهُ فَإِن امْتنع وراجع الْحق وأذعن للقود من الْبشرَة أَو من الْأَعْضَاء ولإقامة حد الزِّنَا وَالْقَذْف وَالْخمر عَلَیْهِ فَلَا سَبِیل إِلَى خلعه وَهُوَ إِمَام كَمَا كَانَ لَا یحل خلعه فَإِن امْتنع من إِنْفَاذ شَیْء من هَذِه الْوَاجِبَات عَلَیْهِ وَلم یُرَاجع وَجب خلعه وَإِقَامَة غَیره مِمَّن یقوم بِالْحَقِّ لقَوْله تَعَالَى {وتعاونوا على الْبر وَالتَّقوى وَلَا تعاونوا على الْإِثْم والعدوان} وَلَا یجوز تَضْییع شَیْء من وَاجِبَات الشَّرَائِع وَبِاللَّهِ تَعَالَى التَّوْفِیق" [الفصل فی الملل والأهواء والنحل: ٤/١٣٥].

واته‌: "واجیب ئه‌وه‌یه‌ گه‌ر جه‌ور ئه‌نجامدرا گه‌ر كه‌میش بێت قسه‌ له‌گه‌ڵ ئیمام بكرێت و رێی پێنه‌درێ، گه‌ر وازی  هێنا و ملكه‌چی حه‌ق بوو، وە ئاماده‌ی جێبه‌جێكردنی حدوده‌كان بوو، ئه‌وا ناكرێ لاببردرێ و  له‌سه‌ر ئیمامه‌تی خۆی ده‌مێنێ؛ گه‌ر قبوڵی نه‌كرد ئه‌و واجیبانه‌ جێبه‌جێ بكات كه ‌له‌سه‌رییه‌تی جێبه‌جێی بكات و نه‌گه‌ڕایه‌وه‌ ئه‌وا ده‌بێت لاببردێ و كه‌سێكی تر بهێنرێته‌ شوێنی ئه‌و کە حه‌ق به‌جێ بگه‌یه‌نێ، خوای په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رموێ:{وتعاونوا على الْبر وَالتَّقوى وَلَا تعاونوا على الْإِثْم والعدوان} وه‌ نابێت هیچ له‌ واجیبه‌كانی شه‌رع بفه‌وتێنرێ" ته‌واو بوو.

ئینجا ئه‌و ئیمامه‌ به‌ڕێزه‌ -ڕه‌زاو ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بێ- ئه‌و قسه‌یه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێنێه‌وه‌ كه‌ گوایه‌ ئیجماعی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت له‌سه‌ر ده‌رنه‌چوونه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی حاكمی فاجیر و زۆر به ‌توندی وه‌ڵامی كه‌سێك ده‌داته‌وه‌ به‌ناوی "ابْن مُجَاهِد البصرى الطَّائِی"‌ كه‌ باسی ئیجماعی كردووه‌ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ و ده‌فه‌رموێ:

"...ذكر فِیهَا الإجماع فأتى بِكَلَام لَو سكت عَنهُ لَكَانَ أسلم لَهُ فِی أخراه بل الخرس كَانَ اسْلَمْ لَهُ وَهُوَ ابْن مُجَاهِد البصرى الطَّائِی لَا الْمُقْرِئ فانه أَتَى فِیمَا ادّعى فِیهِ الإجماع أَنهم أَجمعُوا على ان لَا یخرج على أَئِمَّة الْجور فاستعظمت ذَلِك ولعمری انه عَظِیم ان یكون قد علم ان مُخَالف الإجماع كَافِر فیلقی هَذَا إلى النَّاس وَقد علم أَن افاضل الصَّحَابَة وَبَقِیَّة النَّاس یوم الْحرَّة خَرجُوا على یزِید بن مُعَاوِیَة وَأَن ابْن الزبیر وَمن اتبعهُ من خِیَار الْمُسلمین خَرجُوا عَلَیْهِ أَیْضا رَضِی الله عَن الخارجین عَلَیْهِ وَلعن قَتلتهمْ وَأَن الْحسن الْبَصْرِیّ وأكابر التَّابِعین خَرجُوا على الْحجَّاج بسیوفهم". [مراتب الإجماع، ص: ١٧٧]. 

له ‌كۆتایی ئه‌و قسانه‌ی ئیمام "إبن حزم" ده‌ڵێن: زۆر به‌داخه‌وه‌ زۆرجار تا ئێستا باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت كۆڕان له‌سه‌ر ده‌رنه‌چوون له‌سه‌ر حاكمی فاجیر، نه‌ك هه‌رئه‌وه‌نده،‌ به‌ڵكو جه‌هل به‌ ناخی كه‌سانێك ئه‌وه‌نده‌ قوڵ بۆته‌وه‌ حاكمی كافر و حاكمی موسڵمانی فاجیر له‌یه‌ك جوداناكه‌نه‌وەو موتڵه‌قی ده‌رچوونیشیان كردۆته‌ نیشانه‌ی خه‌واریج، به‌و بۆچوونه‌شیان تاوانبارن كه‌ قسه‌ له‌و دینه‌ ده‌كه‌ن به‌بێ عیلم، ئه‌وه‌ش حه‌رامه‌ هه‌روه‌كو خوای په‌ره‌وه‌ردگار ده‌فه‌رموێ: {قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ} الأعراف: ٣٣.  خوای په‌روه‌ردگار له‌و كه‌سانه‌مان بگێرێ كه‌ قبوڵی حه‌ق ده‌كه‌ن و له‌و شوێنه‌ ده‌وه‌ستن كه‌ ده‌قێكی صه‌حیحی صه‌ریحی له‌سه‌ره‌ و ملكه‌چی به‌ڵگه‌ن به‌بێ ته‌عه‌صوب بۆ قسه‌ی ئه‌م و ئه‌و.

چواره‌م: ئیمام  "محمد بن إبراهیم الوزیر ٧٧٥ - ٨٤٠ هـ"

ئه‌و ئیمامه‌ به‌ڕێزه‌ خاوه‌نی چه‌ند كتێبێكی زۆر گرنگه‌ له‌و كتێبه‌ گرنگانه‌ی "العواصم والقواصم فی الذب عن سنة أبی القاسم" وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و نامه‌یه‌ بوو كه‌ شه‌یخه‌كه‌ی "جمالُ الدین علی بن محمد بن أبی القاسم" بۆی ده‌نێرێ دوای ئه‌وه‌ی ئیمام "إبن الوزیر" ڕوو ده‌كاته‌ دیراسه‌ كردنی كیتاب و سوننه‌ت و داوای دووركه‌وتنه‌وه‌ ده‌كات له ‌ته‌عه‌صوب بۆ قسه‌ی زانایان، شه‌یخه‌كه‌ی قبوڵی ئه‌و مه‌نهه‌جه‌ی ئیمام ناكات، كه‌ خۆی كه‌سێكی زه‌یدی بووه‌، بۆیه‌ له ‌نامه‌كه‌ی چه‌ند ڕه‌خنه‌یه‌ك له ‌مه‌نهه‌جی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت ده‌گرێ، ئیمامیش وەڵا‌می ده‌داته‌وه‌ به‌و كتێبه‌ی كه ‌به‌ڕاستی گه‌نجینه‌یه‌كه ‌و تالیبی عیلم گه‌ر مه‌به‌ستی بێت زیاتر بۆچوونی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت بزانێ گرنگه‌ ئه‌و كتێبه‌ بخوێنه‌ته‌وه‌، ئیمام ده‌فه‌رموێ:

 "الوهم الثالث والثلاثون: ذكر السید عن الفقهاء أنهم یجیزون إمامة الجائر، وحكى عن ابن بطَّالٍ أنه قال ما لفظه: الفقهاء مُجمعون أن المُتغلِّب طاعته لازمةٌ ما أقام الجُمُعات، والأعیاد، والجهاد، وأنصف المظلوم غالباً، وأن طاعته خیرٌ من الخروج علیه، لما فی ذلك من تسكین الدَّهماء، وحقن الدماء... "

وه‌همی سی و سێ:- واته‌: "ئیمام ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ ڕه‌خنه‌كانی به‌ وه‌هم له‌قه‌ڵه‌م داوه‌" سه‌ید ده‌ڵێ: "كه ‌مه‌به‌ستی شه‌یخه‌كه‌یتی": ئه‌وان واته‌ ئه‌هلی سوننه‌ت ڕێ به‌ ئیمامه‌تی جائر ده‌ده‌ن، له‌ "ابن بطَّالٍ" ده‌گێرێته‌وه‌ كه‌ فوقه‌هایه‌كان كۆڕان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و که‌سه‌ی به‌زۆر هاتۆته‌ سه‌ر حوكم تاعه‌تی واجیبه‌، گه‌ر جومعه‌ و جیهاد و جه‌ژن و سه‌رخستنی كه‌سی سته‌ملێكراو بكات، وه ‌گوێڕایه‌ڵی چاكتره‌ له‌ ده‌رچوون له ‌ده‌سه‌ڵاتی، ئه‌وه‌ش دووركه‌وتنه‌وه‌ له ‌فیتنه‌ و پاراستنی خوێنی تێدایه‌.

ئینجا ئه‌و كه‌سه‌ ده‌ڵێ :

"فإذا كان هذا مذهب القوم، عرفت أنهم كانوا مع أئمة الجور الذین قتلوا الأئمة الأطهار، وأنهم شیعة الححاج بن یوسف، بل شیعة یزید قاتل الحسین علیه السلام، وشیعة هشامٍ قاتل زید بن علیٍّ علیه السلام"

كه ‌ئه‌وه‌ش مه‌زهه‌بیان بێت ئه‌وكات ده‌زانی ئه‌وان "ئه‌هلی سوننه‌ت‌" له‌گه‌ڵ ئیمامه‌ جائیره‌كان بووینه‌، ئه‌وانه‌ی ئیمامه‌ پاكه‌كانیان كوشتووه‌ ئه‌وانه‌ لایه‌نگری "حه‌جاج" بووینه،‌ به‌ڵكو لایه‌نگری "یه‌زید" بوون كه‌ بكوژی حوسه‌ینه‌ ڕه‌زای خوای له‌سه‌ر بێت، وه‌ لایه‌نگری "هشام" بووینه‌ بكوژی "زه‌یدی كوڕی عه‌لی" ڕه‌زا و ڕه‌حمه‌تی خوایان له‌سه‌ر بێت.

ئینجا ئیمام "إبن الوزیر"ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ ئه‌و تۆمه‌تانه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه‌و ده‌فه‌رموێ: "أقول: اشتمل كلام السید هنا على أوهامٍ كثیرةٍ، وهی تبین بالكلام على فصولٍ:

الفصل الأول: فی بیان أن الفقهاء لا یقولون بأن الخارج على إمام الجَوْرِ باغٍ، ولا آثمٌ، وهذا واضحٌ من أقوالهم، ومعلومٌ عند أهل المعرفة بمذاهبهم، ویدلُّ علیه وجوهٌ:

الوجه الأول: نصُّهُم على ذلك وهو بَیِّنٌ لا یُدفع، مكشوفٌ لا یتقنَّع، قال النووی فی كتاب" الروضة " ما لفظه: الباغی فی اصطلاح العلماء:

المخالف لإمام العدل، الخارج عن طاعته بامتناعه من أداء واجبٍ علیه أو غیره، انتهى كلام النووی. العواصم والقواصم فی الذب عن سنة أبی القاسم (٨/١٣).

له‌ به‌شی یه‌كه‌م گوته‌ی ئه‌و زانایانه‌ دێنێته‌وه‌ كه‌ فه‌رمویانه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی له ‌ئیمامی جائیر ده‌رده‌چێ باغی نییه‌ و تاوانباریش نییه‌، ئه‌وه‌ش زۆر ڕوونه‌ له‌ گوته‌كانیان ئاشكرایه‌ لای ئه‌وانه‌ی شاڕه‌زای مه‌زهه‌به‌كانیانن.

ئینجا باس له‌و قه‌وله‌ی ئیمام "النووی" ده‌كات كه ‌ده‌فه‌رموێ: "باغی له‌ زاراوه‌ی زانایان ئه‌و كه‌سه‌یه‌ پێچه‌وانه‌ی ئیمامی عادل ده‌كات، ئه‌وه‌ی له ‌ده‌سه‌ڵاتی دەرده‌چێ به‌وه‌ی كه‌ واجیبێكی به‌جێ نه‌گه‌یاندووه"‌ ته‌واو بوو. 

ئینجا ئیمام ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ زۆر بەووردی هه‌موو ئه‌و گومانانه‌ ده‌ره‌وێنیته‌وه ‌و، ئه‌وه‌ی زۆر گرنگیشه‌ سه‌رنجی بۆ ڕاكێشین ئه‌وه‌یه‌؛ باغی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ ده‌رده‌چێ له ‌ده‌سه‌ڵاتی ئیمامێكی عادل، ئه‌و كه‌سه‌ باغی نییه‌ كه‌ هه‌وڵی لادانی حوكمێكی كوفری ده‌دا و تێده‌كۆشێ بۆ گێرانه‌وه‌ی حوكمی خوا - سبحانه وتعالى-

 

له ‌كۆتایی ئه‌و بابه‌ته‌دا سه‌رنج بۆ چه‌ند خاڵێكی گرنگ ڕاده‌کێشین:-

یه‌كه‌م: ده‌رنه‌چوون له‌ ده‌سه‌ڵات زێده‌ڕه‌ویه‌كی یه‌كجار زۆری لێكراوه‌، خه‌ڵكانێك هه‌ن به‌ته‌واوی له‌و بواره‌وه‌ سه‌ریان لێشێواوه ‌و گومڕا بووینه‌، له‌و مانایانه‌ حاڵی نه‌بووینه‌ كه ‌كێیه‌ كه‌سی "باغی" بۆیه‌ زۆر سته‌م له ‌مسوڵمانان ده‌كه‌ن و به ‌خه‌واریج وه‌صفیان ده‌كه‌ن و، وه‌صفی خه‌واریج و ته‌كفیری  ده‌ده‌نه‌ پاڵ مسوڵمانان، ئه‌وه‌ش به‌ڕاستی بۆچونێكی یه‌كجار هه‌ڵه‌یه‌، خوای په‌روه‌ردگار بمان پارێزێ.

دووه‌م: مورجیئه‌ هه‌روه‌كو ئیمام "قه‌تاده"‌ ده‌فه‌رموێ: له‌دوای فیتنه‌كه‌ی "عبدالرحمن بن الاشعث" سه‌ریهه‌ڵدا "إنَّمَا حَدَثَ الْإِرْجَاءُ بَعْدَ فِتْنَةِ فِرْقَةِ ابْنِ الْأَشْعَثِ". مورجئه‌كانیش گروپێكی یه‌كجار ترسناكن له‌سه‌ر موسڵمانان بۆیه‌ شه‌یخولئیسلام ده‌فه‌رموێ: "فَلِهَذَا عَظُمَ الْقَوْلُ فِی ذَمِّ " الْإِرْجَاءِ " حَتَّى قَالَ إبْرَاهِیمُ النَّخَعِی: لَفِتْنَتُهِمْ - یَعْنِی الْمُرْجِئَةَ - أَخْوَفُ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ مِنْ فِتْنَةِ الأزارقة. وَقَالَ الزُّهْرِیُّ: مَا اُبْتُدِعَتْ فِی الْإِسْلَامِ بِدْعَةٌ أَضَرُّ عَلَى أَهْلِهِ مِنْ الْإِرْجَاءِ. وَقَالَ الأوزاعی: كَانَ یَحْیَى بْنُ أَبِی كَثِیرٍ وقتادة یَقُولَانِ: لَیْسَ شَیْءٌ مِنْ الْأَهْوَاءِ أَخْوَفُ عِنْدَهُمْ عَلَى الْأُمَّةِ مِنْ الْإِرْجَاءِ. وَقَالَ شَرِیكٌ الْقَاضِی- وَذَكَرَ الْمُرْجِئَةَ فَقَالَ: هُمْ أَخْبَثُ قَوْمٍ حَسْبُك بِالرَّافِضَةِ خُبْثًا وَلَكِنَّ الْمُرْجِئَةَ یَكْذِبُونَ عَلَى اللَّهِ. وَقَالَ سُفْیَانُ الثَّوْرِیُّ: تَرَكَتْ الْمُرْجِئَةُ الْإِسْلَامَ أَرَقَّ مِنْ ثَوْبِ سابری" [مجموع الفتاوى: ٧/٣٩٤]. 

زۆر له ‌بیروبۆچوونی مورجیئه‌كان تاوه‌كو ئێستا ماوه ‌و زیندووه،‌ به‌تایبه‌تی له ‌بواری ڕاپه‌رین به‌ڕووی حاكم، گه‌رچی وه‌كو ناو كه‌س ناوێرێ بڵێ: من مورجیئه‌مه‌.

ئیمام "الشوكانی" ڕه‌زاو ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ- ده‌فه‌رموێ: "وَلَقَدْ أَفْرَطَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ كَالْكَرَّامِیَّةِ وَمَنْ وَافَقَهُمْ فِی الْجُمُودِ عَلَى أَحَادِیثِ الْبَابِ حَتَّى حَكَمُوا بِأَنَّ الْحُسَیْنَ السِّبْطَ - رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ - وَأَرْضَاهُ بَاغٍ عَلَى الْخِمِّیرِ السِّكِّیرِ الْهَاتِكِ لِحُرُمِ الشَّرِیعَةِ الْمُطَهَّرَةِ یَزِیدَ بْنِ مُعَاوِیَةَ لَعَنَهُمْ اللَّهُ، فَیَالَلَّهِ الْعَجَبُ مِنْ مَقَالَاتٍ تَقْشَعِرُّ مِنْهَا الْجُلُودُ وَیَتَصَدَّعُ مِنْ سَمَاعِهَا كُلُّ جُلْمُودٍ" [نیل الأوطار: ٧/٢٠٨].

واته: "‌هه‌ندێك له‌ ئه‌هلی عیلم وه‌كو كه‌ڕامیه‌كان "الكرامیة: فیرقه‌یه‌كن له ‌مورجیئه‌كان" زێده‌ڕه‌ویه‌كی زۆریان له‌و بواره‌ كردووه‌ "جمودیان كردووە، واته‌ ته‌نها ئه‌و فه‌رمودانه‌ ده‌خوێننه‌وه‌ كه‌ باسی گوێڕایه‌ڵی حاكم ده‌كات و ئه‌وانی تر پشتگوێ ده‌خه‌ن" تا گه‌یشتۆته‌ ئه‌و ئاسته‌ی كه‌ حوكم به‌ باغی له‌سه‌ر "حوسه‌ین" بده‌ن ڕه‌زای خوای له‌سه‌ر بێت- له‌به‌رئه‌وه‌ی له ‌ده‌سه‌ڵاتی كه‌سێكی وه‌كو "یه‌زید" ده‌رچووه‌.

ئه‌وه‌ی كه‌ گرنگه‌ له‌و قسه‌یه‌ی ئیمام "الشوكانی" ناسینی بیروبۆچوونی كه‌ڕامیه‌كانه‌ كه ‌فیرقه‌یه‌كن له ‌مورجیئه‌كان، ئه‌وه‌نده‌ زێده‌ڕه‌ویان كردووه‌ له ‌گوێڕایه‌ڵی حاكم ئیمام "حوسه‌ین"یان به‌باغی له‌قه‌ڵه‌م داوه‌، بۆیه‌ ئه‌وڕۆش خه‌ڵكانێك هه‌ن هه‌ر درێژه‌ پێده‌ری فیرقه‌ی "مورجئه"‌ن، ئیمان؛ لای ئه‌وان ته‌نها گوفتاری زووبانه‌، له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌وه‌ هه‌ڵوێسته‌كانیان ده‌نوێنن خوای گه‌وره‌ بمانپارێزێ.

سێیه‌م: كتێب و نوسینێكی زۆر له‌و بواره‌وه‌ له‌به‌ر ده‌ستدایه‌، ئه‌و كه‌سه‌ی كه ‌مه‌به‌ستی بێت له ‌ته‌واوی ئه‌و بابه‌ته‌ حاڵی بێت ده‌بێت هه‌وڵبدات هه‌موو به‌ڵگه‌كان كۆبكاته‌وه‌ تا له‌ كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موو به‌شی وێنه‌كه‌ وێنه‌یه‌كی ته‌واوی بكه‌وێته‌ به‌رچاو.

چواره‌م: چۆن خه‌ڵكێك گومڕا بووینه‌ له ‌گوێڕایه‌ڵی حاكمی كافر و حاكمی مسوڵمان له‌یه‌ك جودا ناكه‌نه‌وه‌ ئاواش خه‌ڵكێك له‌ڕوێكی تره‌وه‌ گومڕا بووینه‌ كه‌ به‌بێ زانستی شه‌رعی قسه‌ له ‌سیاسه‌تی ئیسلامی ده‌كه‌ن، ئه‌وه‌ له‌كاتێكدا قسه‌كردن له ‌سیاسه‌ت پیشه‌ی هه‌موو كه‌سێك نییه‌ و به‌ هه‌موو كه‌س ناكرێ، خۆشه‌ویستمان - صلى الله علیه وسلم- ده‌فه‌رموێ: [كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِیلَ تَسُوسُهُمُ الأَنْبِیَاءُ] رواه البخاری.

 سیاسه‌ت كردن كارێكی یه‌كجار گه‌وره و پیرۆزه،‌ خۆئاماده‌كردنێكی زۆری ده‌وێت، زۆرجار له ‌هه‌نگاوی هه‌ندێك كه‌سی پێنه‌گه‌یشتوو كه ‌به‌ناوی "سیاسه‌تی ئیسلامی" یه‌وه‌ هاتونه‌ته‌ پێش كورسی تاغوته‌كان قایمتر ده‌كه‌ن و، ته‌مه‌نی دیكتاتۆره‌كان درێژتر ده‌كه‌ن و، ده‌بنه‌ هۆی له‌باربردنی هه‌وڵه‌ حه‌كیمه‌كان بۆ گۆرینیان.

 

خوای په‌روه‌ردگار هه‌موو لایه‌كمان سه‌ركوتووی دونیا و دواڕۆژ بكات له‌سه‌ر مه‌نهه‌جی سه‌له‌ف كۆمان بكاته‌وە و‌ بمانكات به ‌گڕوتینی هه‌نگاوه‌كان بۆ حه‌سانه‌وه‌ له‌ژێر شه‌ریعه‌تی ئه‌و ئیسلامه‌ كه ‌ته‌نها ڕێیە‌ بۆ سه‌ربه‌رزی دونیا و بردنه‌وه‌ی دوارۆژ.
          

صفحات سایت

پیچک