تبلیغات
ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 

ئه‌م بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌
له‌ به‌شی : قورئان و ته‌فسیر,

 

شكست و سه‌ركه‌وتنی موسڵمانان به‌سه‌ر جوله‌كه‌دا...له‌ ژێر سێبه‌ری چه‌ند ئایه‌تێكدا - به‌شی یه‌كه‌م

ئاماده‌كردنی: حه‌مزه‌ به‌رزنجی

له‌ هه‌ركاتێك زیاتر كێشه‌ی فه‌له‌ستین له‌گه‌ڵ جوله‌كه‌ی داگیركه‌ردا په‌ره‌ی سه‌ندووه‌و پێ‌ی ناوه‌ته‌ كۆتا قۆناغ و لوتكه‌وه‌, سته‌م و جه‌ریمه‌كانی زایۆنیزم كه‌ به‌به‌رچاوو بگره‌ به‌ ئاماژه‌و یارمه‌تی كاوێژكه‌رانی مافی مرۆڤ و دیموكراتییه‌وه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن هه‌موو به‌ها ئاسمانیو زه‌مینییه‌كانی به‌زاندووه‌, نه‌ك ته‌نها مرۆڤ بگره‌ دارو به‌ردی بێ‌ زمانیش له‌م جینایه‌تانه‌ بێ‌ به‌ش نه‌بوون, هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ له‌ قیامه‌تدا هاوارده‌كه‌ن و موسڵمانان بانگ ده‌كه‌ن تا ئه‌و جوله‌كه‌یه‌ی له‌ پشتیانه‌وه‌ خۆی حه‌شارداوه‌ به‌ سزای دادپه‌روه‌رانه‌ بگه‌یه‌نرێت..
ڕاستێتی ئه‌م تاوان و قه‌سابخانانه‌شیان كه‌ به‌ هۆی په‌رت و بڵاویو لاوازی موسڵمانان و دوور كه‌وتنه‌وه‌یان له‌ دینه‌كه‌یانه‌وه‌ توشیان ده‌بێت قورئانی پیرۆز هه‌واڵی پێ‌ داوه‌و موسڵمانانی لێ‌ بێدار كردۆته‌وه‌و له‌ چه‌ند ئایه‌تێكی صه‌ریحدا باس له‌ سه‌ره‌نجام و كۆتایییه‌ مژده‌ به‌خش و دڵخۆشكه‌رانه‌كه‌شی ده‌كات.....ده‌با ساتێك له‌ ژێر سایه‌ی ئه‌و ئایه‌تانه‌دا گوێ‌ی دڵمان

واڵاكه‌ین...خوای په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رموێت:

{وَقَضَیْنَا إِلَى بَنِی إِسْرَائِیلَ فِی الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِی الأَرْضِ مَرَّتَیْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِیرًا (٤) فَإِذَا جَاء وَعْدُ أُولاهُمَا بَعَثْنَا عَلَیْكُمْ عِبَادًا لَّنَا أُوْلِی بَأْسٍ شَدِیدٍ فَجَاسُواْ خِلاَلَ الدِّیَارِ وَكَانَ وَعْدًا مَّفْعُولاً (٥) ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَیْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُم بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِیرًا (٦) إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا فَإِذَا جَاء وَعْدُ الآخِرَةِ لِیَسُوؤُواْ وُجُوهَكُمْ وَلِیَدْخُلُواْ الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِیُتَبِّرُواْ مَا عَلَوْاْ تَتْبِیرًا (٧) عَسَى رَبُّكُمْ أَن یَرْحَمَكُمْ وَإِنْ عُدتُّمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِینَ حَصِیرًا (٨) سورة الإسراء ٤-٨

واته‌: له‌ کتێبی ته‌وراتدا یان له‌ لوح المحفوظ دا بڕیارمان داوه‌و به‌ به‌نی ئیسرائیلمان ڕاگه‌یاندوه‌ که‌ سوێند به‌ خوا ئێوه‌ (له‌ به‌رنامه‌ی ئێمه‌ لاده‌ده‌ن و یاخی ده‌بن) دووجار فه‌سادو خراپه‌ له‌ زه‌ویدا به‌رپا ده‌که‌ن، (له‌ غه‌فڵه‌تی خه‌ڵکیدا) زۆر گه‌شه‌ ده‌که‌ن و ده‌سه‌ڵاتێکی زۆر گه‌وره‌ به‌ده‌ست ده‌هێنن (له‌م سه‌رده‌مه‌دا دووباره‌ ئه‌م هه‌واڵه‌ قورئانیه‌ هاتۆته‌وه‌ دی). جا کاتێك (ئه‌ی جووه‌کان) به‌ڵێنی یه‌که‌میان دێت (که‌ تۆڵه‌یان لێ بکه‌ینه‌وه‌) به‌نده‌ تایبه‌تیه‌کانی خۆمان ده‌نێرینه‌ سه‌رتان که‌ خاوه‌نی هێزو توانای زۆرن، ئیتر ئه‌وان به‌ هه‌موو کون و که‌لێنێکی قه‌ڵاو شارۆچکه‌کاندا ده‌سوڕێنه‌وه‌و ده‌گه‌ڕێن به‌ شوێنیانداو ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌ی تۆڵه‌یه‌ به‌ڵێنی خوایه‌و ده‌بێت بێته‌ دی (زانایانی سه‌رده‌م ده‌ڵێن_عبادا لنا_ مه‌به‌ست هاوه‌ڵانی پێغه‌مبه‌ره‌ که‌ قورئان وه‌سفی کردوون به‌ توندو تیژی دژ به‌ خوا نه‌ناسان له‌ کاتی جه‌نگدا) . له‌ دوای ئه‌و لاوازیه‌تان (ئه‌ی جووه‌کان، له‌ غه‌فڵه‌ت و دواکه‌وتنی جیهانی ئیسلامدا) نۆره‌تان ده‌ده‌ینه‌وه‌و ده‌سه‌ڵاتمان به‌سه‌ر وڵاتی ئیامانداراندا پێده‌ده‌ین و ماڵ و سامان و کوڕی زۆرتان پێده‌به‌خشین و واتان لێده‌کردن که‌ زۆر ئاماده‌ بن بۆ هێرش بردن و په‌لاماردان و پڕو پاگه‌نده‌ کردن. ئه‌گه‌ر (له‌ کاتی ده‌سه‌ڵاتدا) چاکه‌ بکه‌ن، ئه‌وه‌ هه‌ر بۆ خۆتان چاك و به‌سووده‌، ئه‌گه‌ر خراپه‌و تاوانیش بکه‌ن ئه‌وه‌ هه‌ر یه‌خه‌ی خۆتان ده‌گرێته‌وه‌، جا کاتێك که‌ نۆره‌ی ئه‌نجامدانی به‌ڵێنی دواجار دێت، ئیمانداران کارێکتان پێ ده‌که‌ن که‌ له‌ ڕوخسارتاندا ڕه‌نگ بداته‌وه‌، (چونکه‌ ئه‌وان دڵنیان که‌ هه‌موو ئه‌و به‌ڵاو ناخۆشیانه‌ی به‌سه‌ر گه‌لانی موسوڵماندا به‌ گشتی، هاتووه‌ به‌شێوه‌یه‌کی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ ده‌ستی ئه‌وانی تیادایه‌)، ئه‌وسا ده‌با ئیماندار بچنه‌ مزگه‌وته‌وه‌ وه‌کو یه‌که‌مجار چوونه‌ ناوی، ده‌با ئیتر ئیمانداران تۆڵه‌ی خۆیان بکه‌نه‌وه‌و ده‌ستیان به‌سه‌ر هه‌ر چیه‌کدا ده‌ڕوات درێغی نه‌که‌ن (چونکه‌ ئه‌وان له‌ سته‌م و زۆرداری و خوێن ڕێژی درێغیان نه‌کرد). ئینجا دوور نی یه‌، په‌روه‌ردگارتان به‌زه‌یی پیاتاندا بێته‌وه‌و ڕه‌حمتان پێ بکات ئه‌گه‌ر به‌خۆتاندا بێنه‌وه‌و ته‌وبه‌ بکه‌ن، خۆ ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ پیلانگێڕان و خوێنڕێژی ئێمه‌ش ده‌ست ده‌که‌ینه‌وه‌ به‌ تۆڵه‌ سه‌ندن و ته‌مێکردنتان، جگه‌ له‌وه‌ دۆزه‌خیش ده‌که‌ین به‌ زیندان بۆ کافران که‌ تیایدا گیر بخۆن.

زانایان ڕا جیان ده‌رباره‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌ كه‌ ئاخۆ ئه‌و كه‌سانه‌ كێن كه‌ له‌ ئایه‌ته‌كاندا هاتوون و له‌ كۆتا جاردا به‌سه‌ر به‌نی ئیسرائیلدا زاڵ ده‌بنه‌وه‌و تۆڵه‌ی سته‌میان لێ‌ ده‌كه‌نه‌وه‌و ده‌چنه‌ ناو مزگه‌وتی ئه‌قصاوه‌ به‌سه‌ر به‌رزیو سه‌ركه‌وتنه‌وه‌... هه‌ندێك له‌ زانایان پێ‌ی وایه‌ ئه‌مه‌ ڕووی داوه‌و تێپه‌ڕیوه‌, به‌ڵام ڕووكه‌شی ئایه‌ته‌كه‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ ده‌سه‌لمێنێت وه‌ك كۆمه‌ڵێكی تر له‌ زانایان باسی ده‌كه‌ن.

ابن كثیر (ره‌حمه‌تی خوای لێ‌ بێت) ده‌فه‌رموێت:
(..وقد اختلف المفسرون من السلف والخلف فی هؤلاء المسلطین علیهم: من هم؟ فعن ابن عباس وقتادة: أنه جالوت الجَزَریّ وجنوده، سلط علیهم أولا ثم أدیلوا علیه بعد ذلك. وقتل داود جالوت؛ ولهذا قال: { ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَیْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِیرًا }. وعن سعید بن جبیر: أنه ملك الموصل سنجاریب وجنوده. وعنه أیضًا، وعن غیره: أنه بختنصر ملك بابل. وقد ذكر ابن أبی حاتم له قصة عجیبة فی كیفیة ترقیه من حال إلى حال، إلى أن ملك البلاد، وأنه كان فقیرًا مقعدًا ضعیفًا یستعطی الناس ویستطعمهم، ثم آل به الحال إلى ما آل، وأنه سار إلى بلاد بیت المقدس، فقتل بها خلقًا كثیرًا من بنی إسرائیل.
وقد روى ابن جریر فی هذا المكان حدیثًا أسنده عن حذیفة مرفوعًا مطولا وهو حدیث موضوع لا محالة، لا یستریب فی ذلك من عنده أدنى معرفة بالحدیث! والعجب كل العجب كیف راج علیه مع إمامته وجلالة قدره! وقد صرح شیخنا الحافظ العلامة أبو الحجاج المزی، رحمه الله، بأنه موضوع مكذوب، وكتب ذلك على حاشیة الكتاب.
وقد وردت فی هذا آثار كثیرة إسرائیلیة لم أر تطویل الكتاب بذكرها؛ لأن منها ما هو موضوع، من وضع [بعض] زنادقتهم، ومنها ما قد یحتمل أن یكون صحیحًا، ونحن فی غُنْیَة عنها، ولله الحمد. وفیما قص الله تعالى علینا فی كتابه غنیة عما سواه من بقیة الكتب قبله، ولم یحوجنا الله ولا رسوله إلیهم. .............ولو وجدنا ما هو صحیح أو ما یقاربه، لجاز كتابته وروایته، والله أعلم./تفسیر ابن كثیر ٣/٢٧-٢٨(..وقد اختلف المفسرون من السلف والخلف فی هؤلاء المسلطین علیهم: من هم؟ فعن ابن عباس وقتادة: أنه جالوت الجَزَریّ وجنوده، سلط علیهم أولا ثم أدیلوا علیه بعد ذلك. وقتل داود جالوت؛ ولهذا قال: { ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَیْهِمْ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِیرًا }. وعن سعید بن جبیر: أنه ملك الموصل سنجاریب وجنوده. وعنه أیضًا، وعن غیره: أنه بختنصر ملك بابل. وقد ذكر ابن أبی حاتم له قصة عجیبة فی كیفیة ترقیه من حال إلى حال، إلى أن ملك البلاد، وأنه كان فقیرًا مقعدًا ضعیفًا یستعطی الناس ویستطعمهم، ثم آل به الحال إلى ما آل، وأنه سار إلى بلاد بیت المقدس، فقتل بها خلقًا كثیرًا من بنی إسرائیل.
وقد روى ابن جریر فی هذا المكان حدیثًا أسنده عن حذیفة مرفوعًا مطولا وهو حدیث موضوع لا محالة، لا یستریب فی ذلك من عنده أدنى معرفة بالحدیث! والعجب كل العجب كیف راج علیه مع إمامته وجلالة قدره! وقد صرح شیخنا الحافظ العلامة أبو الحجاج المزی، رحمه الله، بأنه موضوع مكذوب، وكتب ذلك على حاشیة الكتاب.
وقد وردت فی هذا آثار كثیرة إسرائیلیة لم أر تطویل الكتاب بذكرها؛ لأن منها ما هو موضوع، من وضع [بعض] زنادقتهم، ومنها ما قد یحتمل أن یكون صحیحًا، ونحن فی غُنْیَة عنها، ولله الحمد. وفیما قص الله تعالى علینا فی كتابه غنیة عما سواه من بقیة الكتب قبله، ولم یحوجنا الله ولا رسوله إلیهم. .............ولو وجدنا ما هو صحیح أو ما یقاربه، لجاز كتابته وروایته، والله أعلم./تفسیر ابن كثیر ٣/٢٧-٢٨

واته‌: راڤه‌كارانی قورئان له‌ سه‌له‌ف و خه‌له‌ف جیاوازن له‌ دیاری كردنی ئه‌و گه‌له‌دا كه‌ زاڵ ده‌بن به‌سه‌ر به‌نی ئیسرائیلدا, ئاخۆ ئه‌وانه‌ كێن؟ له‌ ابن عباس و قه‌تاده‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ فه‌رمویانه‌: ئه‌وه‌ بریتییه‌ له‌ جالوت الجزریو سه‌ربازه‌كانی, سه‌ره‌تا زاڵ بوو به‌سه‌ریاندا دواتر شكان و ئه‌وان سه‌ركه‌وتنه‌وه‌. وه‌ داود پێغه‌مبه‌ر(علیه‌ السلام) جالوتی كوشت, بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: (ثم رددنا لكم الكرة علیهم....) وه‌ له‌ سه‌عیدی كوری جوبه‌یره‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ فه‌رمویه‌تی: ئه‌وه‌ سه‌نجاریبی پاشای موسڵ و سه‌ربازه‌كانی بوو, هه‌ر له‌ویشه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ فه‌رمویه‌تی: بوختنه‌صری پاشای بابل بووه‌. وه‌ ابن ابی حاتم چیرۆكێكی زۆر سه‌یری له‌سه‌ر ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ چۆن ئه‌و پاشایه‌ ده‌سته‌ڵاتی گرته‌ ده‌ست و له‌ بارێكه‌وه‌ چووه‌ بارێكی تر تا شاره‌كانی گرته‌ ده‌ست, له‌ كاتێكدا پێشتر هه‌ژارو لاواز بوو به‌شی خه‌ڵكی ده‌داو خواردنی ده‌دانێ‌, تا گه‌شته‌ ئه‌و ئاسته‌ی گه‌ پێ‌ی گه‌یشت تا چوو بۆ شاره‌كانی بیت المقدس و خه‌ڵكێكی زۆری له‌ به‌نی ئیسرائیل كوشت.
وه‌ ابن جریر له‌م شوێنه‌دا فه‌رمووده‌یه‌ك ده‌گێڕێته‌وه‌ و ده‌یداته‌ پاڵ حوزه‌یفه‌ به‌ مه‌رفوعیو دوورو درێژی باسی ده‌كات له‌ كاتێكدا ئه‌و فه‌رموودجه‌یه‌ بێ‌ شك مه‌وزوع و هه‌ڵبه‌ستراوه‌, به‌ جۆرێك ئه‌وه‌ی كه‌مترین شاره‌زای هه‌بێت به‌ زانستی فه‌رمووده‌ گومانی نییه‌ له‌ هه‌ڵبه‌ستراوی ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌دا, جا سه‌یرو عه‌جابه‌تی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چۆن ابن جریر له‌گه‌ڵ ئه‌و پله‌و پێشه‌وایه‌تییه‌یدا ئه‌مه‌ی هێناوه‌و ره‌واجی پێ‌ داوه‌! كه‌ مامۆستامان شێخی عه‌للامه‌ ابو الحجاج المزی ره‌حمه‌تی خوای لێ‌ بێت به‌ راشكاوی فه‌رمویه‌تی كه‌ هه‌ڵبه‌ستراوه‌و درۆیه‌, وه‌ ئه‌مه‌ی له‌ لێوارو حاشیه‌ی كتێبه‌كه‌یدا نوسیوه‌.
وه‌ له‌م باسه‌شدا كۆمه‌ڵێك به‌سه‌رهاتی زۆری ئیسرائیلی هاتووه‌ پێم باش نه‌بوو كتێبه‌كه‌می به‌ هێنانه‌وه‌ی پێ‌ درێژ بكه‌مه‌وه‌, چونكه‌ تیایدا هه‌یه‌ هه‌ڵبه‌ستراوه‌ له‌ لایه‌ن هه‌ندێك له‌ زندیقه‌كانیانه‌وه‌, وه‌ تیایدایه‌ ئیحتیمالی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ صه‌حیح بێت, به‌ڵام ئێمه‌ پێویستیمان پێ‌ی نییه‌و لێ‌ی بێ‌ نیازین.. سوپاس بۆ خوا, وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌روه‌ له‌ قورئانه‌كه‌یدا بۆی باس كردوین بێ‌ نیازی كردوین له‌ هه‌ر كتێبێكی تری پێش خۆی, وه‌ خواو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی پێویستی نه‌خستوینه‌ته‌ ئه‌وانه‌................خۆ ئه‌گه‌ر ریوایه‌تێكمان شك ببردایه‌ كه‌ صه‌حیح بوایه‌ یان نزیك بوایه‌ له‌ صه‌حیحی ئه‌وه‌ دروست بوو بنوسرێته‌وه‌و بگێڕدرێته‌وه‌و باس بكرێت...والله اعلم.

وه‌ كۆمه‌ڵێك ئاماژه‌ له‌ ئایه‌ته‌كاندا هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و ڕاستییه‌ ده‌سه‌لمێنن كه‌ ئه‌م شكسته‌ گه‌وره‌و پشت شكێنه‌ی به‌نی ئیسرائیل ڕووی نه‌داوه‌و نه‌هاتۆته‌ دی....له‌وانه‌:

١- خوای گه‌روه‌ له‌م ئایه‌ته‌ باس له‌ دوو فه‌ساد نانه‌وه‌یان ده‌كات, ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست له‌و خراپانه‌یان بووایه‌ كه‌ ڕابووردووه‌ ئه‌وا زیاتر له‌ دوو جار فه‌سادیان ناوه‌ته‌وه‌, به‌ڵام ئه‌م دوانه‌یان له‌ لوتكه‌دابووه‌. هه‌روه‌ك چۆن چه‌ندین جاریش خوای گه‌وره‌ خه‌ڵكی به‌سه‌ردا زاڵ كردوون, له‌وانه‌: بختنصری كلدانی و سه‌رجۆنی ئاشوریو تیطسی رۆمانی و غه‌یری ئه‌مانه‌یش..
ابن كثیر ده‌فه‌رموێت:
( وقد أخبر الله تعالى أنهم لما بغوا وطغوا سلط الله علیهم عدوهم، فاستباح بَیْضَتَهم، وسلك خلال بیوتهم وأذلهم وقهرهم، جزاء وفاقًا، وما ربك بظلام للعبید؛ فإنهم كانوا قد تمردوا وقتلوا خلقا من الأنبیاء والعلماء). تفسیر ابن كثیر ٣/٢٨

واته‌: خوای گه‌روه‌ باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ كاتێك به‌نی ئیسرائیل سته‌میان كردو له‌ سنوری خۆیان ده‌رچوون خوای گه‌روه‌ دوژمنه‌كه‌یاتنی به‌سه‌ردا زاڵ كردن , به‌ جۆرێك هه‌یبه‌تی شكاندن و به‌ناو بیناو خانووه‌كانیاندا ده‌رۆیشتن و زه‌لیل و پشت شكاوی كردن, ئه‌مه‌ش سزایه‌كی پڕ به‌ پێست بوو بۆیان, وه‌ خوای گه‌وره‌ش سته‌م له‌ به‌نده‌كانی ناكات, چونكه‌ ئه‌وان له‌ سنوور لایانداو یاخی بوون و كه‌سانێكی زۆریان له‌ پێغه‌مبه‌ران و زانایان كوشت.

٢- له‌ مێژوودا باس له‌ سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ی به‌نی ئیسرائیل نه‌كراوه‌ به‌سه‌ر ئه‌وانه‌دا كه‌ سه‌ركه‌وتوون به‌سه‌ریاندا له‌ كاتێكدا له‌ ئایه‌ته‌كه‌دا ئاماژه‌ به‌ سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ی به‌نی ئیسرائیل ده‌كات به‌ سه‌ریاندا وه‌ك ده‌فه‌رموێت: [ثم رددنا لكم الكرة علیهم...]
٣- ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست له‌و دوو فه‌ساده‌ له‌وانه‌ بووایه‌ كه‌ ڕوویانداوه‌ به‌ له‌فزی (اذا) هه‌واڵی نه‌ده‌دا چونكه‌ (اذا) مانای (ظَرفى و شَرطى) له‌ داهاتوو موسته‌قبه‌لیدا ده‌گه‌یه‌نێت نه‌ك له‌ ڕابوردوودا. جا چۆن قورئان باس له‌ به‌سه‌رهاتێكی ڕابووردوو ده‌كات به‌ حه‌رفێك كه‌ بۆ داهاتوو به‌كاردێت!؟ ئه‌گه‌ر وابووایه‌ خوای گه‌وره‌ (لما)ی به‌كارده‌هێنا, هه‌روه‌ها ووشه‌ی (لتفسدن) له‌ ئایه‌ته‌كه‌دا به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی له‌ داهاتوودایه‌.

٤- ووته‌ی (وكان وعدا مفعولا) به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مه‌ له‌ داهاتوودایه‌, چونكه‌ وه‌عد بۆ شتێك ده‌درێت كه‌ ڕووی نه‌دابێت, هه‌روه‌ك چۆن وه‌عدی خوای گه‌وره‌ جیایه‌ له‌و وه‌عده‌ی مرۆڤه‌كان ده‌یده‌ن كه‌ ئه‌گونجێت نه‌یبه‌نه‌ سه‌ر یان بۆیان جێ‌به‌جێ‌ نه‌كرێت.

٥- ئه‌و گه‌ل و ده‌سته‌ڵاتدارانه‌ی له‌ مێژوودا له‌ ڕابووردوودا به‌نی ئیسرائیلیان زه‌لیل كردووه‌ بێ‌ باوه‌ڕو بت په‌رست بوون ئیتر چۆن خوای گه‌وره‌ به‌ (عبادا لنا) وه‌سفیان ده‌كات كه‌ لای هه‌مووان ئاشكرایه‌ ئه‌م وه‌سفه‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ ئیمانداران چونكه‌ ئه‌م ئیزافه‌یه‌ بۆ ته‌شریفه‌و كافرو بت په‌رستیش ڕێزو عیززه‌تی نییه‌, هه‌روه‌ك چۆن له‌ زۆر جێگای قورئاندا ئه‌م ئیزافه‌ ته‌شریفییه‌ هاتووه‌: وه‌ك (وعباد الرحمن – أسرى بعبده – فادخلی فی عبادی – یا عبادی الذین أسرفوا على أنفسهم – یشرب بها عباد الله – إن عبادی لیس لك علیهم سلطان - )....

٦- له‌ پاش فه‌سادی دووه‌میاندا بینای به‌رزو گه‌وره‌ ده‌ڕوخێنرێت و خاپوور ده‌كرێت, كه‌ له‌ مێژووداو له‌ سه‌رده‌مه‌كانی رابووردوودا باس نه‌كراوه‌ كه‌ به‌نی ئیسرائیل بینای له‌و جۆره‌یان بووبێت.
ئه‌مانه‌ كۆمه‌ڵێك لێكۆڵینه‌وه‌ی ڕاستین ته‌ئكید له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ئه‌و دوو فه‌ساده‌ی به‌نی ئیسرائیل دوای دابه‌زینی سوره‌تی ئیسرا‌ء رووده‌دات نه‌ك له‌ پێشتردا رووی دابێت.
له‌ كاتێكدا ئه‌م سوره‌ته‌ مه‌ككییه‌و له‌ پێش هیجره‌ت دابه‌زیوه‌, جا با چاوێك بخشێنین به‌ رووداوه‌كانی دوای دابه‌زینی ئه‌م سوره‌ته‌و بزانین ئه‌م خراپه‌كارییانه‌ی به‌نی ئیسرائیل له‌ كه‌یدایه‌و چۆنه‌:

فه‌سادی یه‌كه‌میان: جوله‌كه‌ گه‌لێكن كۆمه‌ڵێك سیفه‌تی به‌دو پیسیان تێدایه‌ كه‌ قه‌ناعه‌تی به‌ مرۆڤایه‌تی كردووه‌ كه‌ ئه‌مانه‌ دوژمنی سه‌راپای مرۆڤایه‌تین, چونكه‌ ئه‌وان پێیان وایه‌ خۆیان ئاغاو سه‌رداری زه‌یوین و خه‌ڵكیش هه‌موو كۆیله‌و خزمه‌تكار, ئه‌وان خۆیان به‌ گه‌لی هه‌ڵبژارده‌ی خوا ده‌زانن, پاشان خوای گه‌وره‌ له‌ باره‌یانه‌وه‌ ده‌فه‌رموێت:
:{ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ أَیْنَ مَا ثُقِفُواْ إِلاَّ بِحَبْلٍ مِّنْ اللّهِ وَحَبْلٍ مِّنَ النَّاسِ وَبَآؤُوا بِغَضَبٍ مِّنَ اللّهِ وَضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الْمَسْكَنَةُ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُواْ یَكْفُرُونَ بِآیَاتِ اللّهِ وَیَقْتُلُونَ الأَنبِیَاء بِغَیْرِ حَقّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوا وَّكَانُواْ یَعْتَدُونَ} (١١٢) سورة آل عمران

واته‌: (جووله‌که‌) زه‌لیلیی و ڕیسواییان بۆ بڕیاردراوه‌ له‌ هه‌ر کوێ جێگیر بن مه‌گه‌ر له‌ سایه‌ی ئاینی خوادا بحه‌وێنه‌وه‌ و (زوڵمیان لێنه‌کرێت کاتێک ئیسلام فه‌رمانڕه‌وا بێت) یان به‌خۆ هه‌ڵواسین به‌خه‌ڵکیدا بۆ یارمه‌تیدانیان، یان پشتگرتنیان (له‌و سه‌رده‌مانه‌دا که‌ ئیسلام فه‌رمانڕه‌وا بووه‌ به‌ئاسووده‌یی ژیاون، هه‌رچه‌ند له‌ ژێره‌وه‌ هه‌ر خه‌ریکی پیلانگێڕان بوون، له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌میشدا توانییان ئه‌مریکاو وڵاتانی ڕۆژئاواو هه‌ندێ وڵاتی تریش، بکه‌نه‌ پشتیوان و دارده‌ستی خۆیان). ئه‌وانه‌ شایسته‌ی خه‌شم و قینه‌ی خوا بوون و زه‌لیلی و خه‌جاڵه‌تی به‌شیانه‌، چونکه‌ ئه‌وانه‌ بڕوایان نیه‌ به‌ئایه‌ته‌کانی خواو پێغه‌مبه‌رانیش به‌ ناحه‌ق ده‌کوژن، ئه‌م یاخی بوون و سه‌رشۆڕیه‌یان، به‌هۆی سه‌رپێچی و گوناهباریانه‌وه‌یه‌، ئه‌وانه‌ هه‌میشه‌ له‌ سنوور ده‌رده‌چوون و ده‌رده‌چن.
جا ئێش هاتنی پێغه‌مبه‌ری خوا(صلی الله‌ علیه‌ وسلم)و له‌ ناو شاری مه‌دینه‌دا به‌ هۆی زانستیان له‌ ته‌وراتدا جڵه‌وی پێشه‌وایه‌تی فیكرییان گرت و به‌ هۆی سه‌رقاڵیان به‌ دونیاو سامان په‌رستییه‌وه‌ پێشه‌نگی ئابوورییان كه‌وته‌ ده‌ست, وه‌ به‌ هۆی دوژمانایه‌تی خستنه‌ نێوان ئه‌وس و خه‌زره‌جیشه‌وه‌ بووبونه‌ پێشه‌نگ له‌ سیاسه‌ت و به‌رێوه‌بردندا.
به‌ڵام كاتێ‌ پێغه‌مبه‌ری خوا(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ته‌شریفی هات بۆ ئه‌و شاره‌ كه‌وتنه‌ دوژمنایه‌تی كردن و هه‌وڵدان بۆ كوشتنی پێغه‌مبه‌ری خوا(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) و ده‌ستیان كرد به‌ په‌یمان شكاندن و كۆكردنه‌وه‌ی هۆزه‌كان له‌ دژی, وه‌ پشتگیری كردنی كافران و ده‌ستدرێژی كردنه‌ سه‌ر ناموسی موسڵمانان و خیانه‌ت كردن, تا پێغه‌مبه‌ری خوا(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) سوپای بۆ ئاماده‌كردن و په‌رت و بڵاوی كردنه‌وه‌و له‌ دوورگه‌ی عه‌ره‌بی ڕاوی نان, ئه‌وانه‌شی كه‌ مابوونه‌وه‌ خه‌لیفه‌ی دووه‌می پاڵه‌وان عومه‌ری كوری خه‌تتاب (ره‌زای خوای لێ‌ بێت) ده‌ری كردن و شاره‌كانی لێ‌ پاك كردنه‌وه‌.
جا فه‌سادی یه‌كه‌میان له‌سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ری خوادا(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) بوو به‌ به‌ڵگه‌ی ووته‌ی خوای په‌روه‌ردگار كه‌ ده‌فه‌رموێت:
{وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ لاَ تُفْسِدُواْ فِی الأَرْضِ قَالُواْ إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ} (١١) سورة البقرة

واته‌: ئه‌وانه‌ کاتێک پێیان ده‌وترێت تۆوی گوناهو تاوان و خراپه‌کاری مه‌چێنن له‌ زه‌ویدا، ده‌ڵێن: به‌ڕاستی ئێمه‌ ته‌نها چاکسازی ده‌که‌ین!!
پێغه‌مبه‌ری خواش(صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ناچار بوو ئه‌ده‌بیان دابدات و سزایان بدات و له‌شاریان ده‌ربنێ‌و ڕه‌گیان ببڕێت.... وه‌ك خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت:
:(فجاسوا خلال الدیار وكان وعدا مفعولا) وه‌ده‌فه‌رموێت: {هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِن دِیَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنتُمْ أَن یَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُم مَّانِعَتُهُمْ حُصُونُهُم مِّنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ یُخْرِبُونَ بُیُوتَهُم بِأَیْدِیهِمْ وَأَیْدِی الْمُؤْمِنِینَ فَاعْتَبِرُوا یَا أُولِی الْأَبْصَارِ} (٢) سورة الحشر

واته‌: ئه‌و خوایه‌ ئه‌و زاته‌یه‌، ئه‌وانه‌ی بێ باوه‌ڕ بوون له‌ خاوه‌نانی کتێب، هه‌ڵیکه‌ندن له‌ شوێنه‌واریان و ناچاری کۆچی کردن له‌ یه‌که‌م ده‌ست پێکردنی کۆکردنه‌وه‌و ده‌رکردنیاندا، ئێوه‌ به‌ته‌ما نه‌بوون و گومانتان نه‌ده‌برد ئاوا به‌ئاسانی بڕۆن، ئه‌وانیش گومانیان وابوو که‌ به‌ڕاستی قه‌ڵاکانیان به‌رگریان ده‌کات له‌ ویست و فه‌رمانی خوا، ئه‌وسا ئیتر له‌ لا‌یه‌که‌وه‌ خوا به‌ڵای به‌سه‌ر هێنان که‌ به‌خه‌یاڵیاندا نه‌هاتبوون و حسابیان بۆ نه‌کردبوو، ئه‌وسا خوا ترسێکی فڕێدایه‌ دڵیانه‌وه‌، به‌ناچاری ده‌ستیان کرد به‌کاولکردنی خانووبه‌ره‌و ماڵه‌کانیان به‌ده‌ستی خۆیان و ده‌ستی ئیمانداران، که‌واته‌: ئه‌ی خاوه‌ن بیروهۆش و دوور بینه‌کان ده‌رس و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن (جووله‌که‌ هه‌روا بۆیان ناچێته‌ سه‌ر).
وه‌ ده‌فه‌رموێت:
{وَأَنزَلَ الَّذِینَ ظَاهَرُوهُم مِّنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِن صَیَاصِیهِمْ وَقَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِیقًا} (٢٦) سورة الأحزاب

واته‌: ئه‌وانه‌ی پشتگیری قوڕه‌یشیه‌کانیان کرد له‌خاوه‌نی کتێبه ‌ئاسمانیه‌کان، له‌جووه‌کانی (بنی قورةیزه‌) خوای گه‌وره ‌له ‌قڵاکانیان دایگرتن، ترس و بیمی فڕێدایه ‌دڵیان، تا وایان لێهات، ده‌سته‌یه‌کتان کوشتن و ده‌سته‌یه‌کیشتان به‌دیل گرتن.

دوای ئه‌م شكسته‌ گه‌وره‌شیان به‌ دوای لایه‌نێكدا ده‌گه‌ڕان تا ببنه‌ هاوپه‌یمانیو له‌و كه‌وتنه‌یان هه‌ستنه‌وه‌ سه‌رپێ‌و له‌ سایه‌ی ئه‌ودا بژین.. كه‌واته‌ بۆمان ڕوون بویه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ئایه‌ته‌كه‌دا هاتوون (فجاسوا خلال الدیار) بریتی بوون له‌ پێغه‌مبه‌ری خۆشه‌ویست (صلی الله‌ علیه‌ وسلم) و سه‌ربازه‌ ئیمانداره‌ دڵسۆزه‌كانی هاوه‌ڵی. بۆیه‌ شایسته‌ی ئه‌وه‌ بوون به‌ (عبادا لنا) وه‌سف بكرێن.

---------------------------------------------------------------
ئه‌م بابه‌ته‌ له‌لایه‌ن ماڵپه‌ری ئیسلام كورد كراوه‌ به‌ 2 به‌ش
          

صفحات سایت

پیچک