تبلیغات
ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 

ئه‌م بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌
له‌ به‌شی : ئادابی ئیسلامی,

 

ئادابەکانی ڕۆژوەوان

ئاماده‌كردنی: مامۆستا كرێكار


1ـ پارشێو ( یان پارشێو كردن ):
   هه‌موو ئوممه‌تی ئیسلام له‌سه‌ر ئه‌وه‌ن كه‌ پارشێو كردن خێره‌، كه‌س به‌ نه‌كردنی گوناهبار نابێت. ئه‌نه‌س ـ خوا لێی ڕازی بێت  ده‌فه‌رموێ: پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رمووی:( تَسَحّرُوا؛ فإنَّ فی السَّحور بركة  ) 1. (رواه البخاری، ومسلم  )واته‌: پارشێو بكه‌ن، چونكه‌ خواردنی پارشێو به‌ فه‌ڕو ( به‌ره‌كه‌ت )ه‌.
سَحُور: خواردن و خواردنه‌وه‌ی پارشێوه‌، سُحُور: كاته‌كه‌یه‌تی.
   المقدادی كوڕی مه‌عد یه‌كریب ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رموویه‌تی:(عَلیكُمْ بهذا السَّحور ؛ فإنه هو الغِذاءُ المبارَكُ ) 2. (رواه النسائی بسند جید )واته‌: پارشێو بكه‌ن، چونكه‌ خۆراكێكی به‌ به‌ره‌كه‌ته‌. چونكه‌ ڕۆژووه‌وان به‌هێزتر ده‌كات و تواناو ووزه‌ی زیاتری پێ ده‌به‌خشێت كه‌ ڕۆژووه‌كه‌ی لا ئاسانتر ده‌كات.

چی پارشێوه‌ ؟:
   به‌ هه‌ر بڕه‌ خواردن وخواردنه‌وه‌یه‌ك بێت، كه‌م یان زۆر پارشێوه‌كه‌ حسێبه‌ با به‌ قوومه‌ ئاوێكیش بێت. چونكه‌ ئه‌بو سه‌عیدی خودری خوا لێی ڕازی بێت ـ گێڕاوێتییه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رموویه‌تی:( السَحورُ بركةٌ فلا تَدْعُوهُ، ولَو أنْ یَجْرَع أحدُكُمْ جَرْعَةَ ماءٍ ؛ فإنَّ اللّهَ وملائكتَهُ یُصَلُّونَ على الُمَتَسحِّرینَ ) 3. ( رواه أحمد  )واته‌: پارشێو به‌ره‌كه‌ته‌، وازی لێ مه‌هێنن، با قوومه‌ ئاوێكیش بێت بیخۆنه‌وه‌، چونكه‌ خوا و فریشتانی خوا دوعا بۆ ڕۆژووه‌وانان ده‌كه‌ن.
 كاتی پارشێو:
   هه‌ر له‌ نیوه‌ شه‌وه‌وه‌ تا سپێده‌ی به‌یانی به‌ كاتی پارشێو حسێبه‌، تا دواتر خرێت خێر تره‌. زه‌یدی كوڕی ثابت ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ فه‌رمووی:(  تَسَحّرْْنَا مَعَ رسولُ اللّهِ صلى الله علیه وسلم، ثُمَّ قُمْنَا إلى الصلاةِ، قلتُ: كَمْ كانَ قَدْرُ مَا بینِهِمَا ؟ قالَ: خَمْسِینَ آیةً ) 4. (رواه البخاری، ومسلم )واته‌: له‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ردا (صلی اللە علیە وسلم ) پارشێومان كرد، پاشان هه‌ستاین بۆ نوێژ، ووتم: ماوه‌ی نێوانیان چه‌ند بوو؟ فه‌رمووی: ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ په‌نجا ئایه‌ت بخوێنیت.
   عه‌مری كوڕی مه‌یموون ده‌فه‌رموێ:(  كانَ أصحابُ محمدٍ صلى الله علیه وسلم أعجَلَ النَّاسِ إفطاراً، وأبْطَأهُمْ سُحوراً ) 5. (رواه البیهقی بسند صحیح )یاوه‌رانی پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) له‌ هه‌موو كه‌س به‌په‌له‌ تر بوون بۆ ڕۆژوو شكاندن، له‌ هه‌موو كه‌سیش زیاتر پارشێویان دوا ده‌خست 6.
گومان له‌ سپێده‌ی به‌یانی:
   ئه‌گه‌ر كه‌سێك كه‌وته‌ گومانی ئه‌وه‌وه‌ كه‌ ئایا بوو به‌ به‌یانی یان هێشتا كات ماوه‌، ده‌توانێت هه‌ر بخوات و بخواته‌وه‌، تا له‌ سپێده‌ی به‌یانییه‌كه‌ دڵنیا ده‌بێت. با كار به‌ گومانه‌كه‌ی نه‌كات، چونكه‌ خوای په‌روه‌ردگار كۆتایی هێنانی خواردن و خواردنه‌وه‌ی پارشێوی به‌ جوێ كردنه‌وه‌ی ڕه‌شی شه‌و له‌ سپێتی به‌یان دیاری كردووه‌. وه‌ك ده‌فه‌رموێ:( وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَكُمُ الْخَیْطُ الأَْبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الأَْسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ )2 البقرة: 187واته‌: بخۆن و بخۆنه‌وه‌ تا هێڵی سپی سپێده‌تان بۆ له‌ ڕه‌شێتی شه‌و جۆێ ده‌كرێته‌وه‌
   كابرایه‌ك به‌ ئیبنو عه‌بباسی ووت: من كه‌ پارشێو ده‌كه‌م، ده‌خۆم و ده‌خۆمه‌وه‌ تا ئه‌و ساته‌ی گومان ده‌كه‌م كه‌ ئیتر به‌یانه‌. ئیتر ده‌ست هه‌ڵ ده‌گرم. فه‌رمووی: تا گومانت مابێت هه‌ر بخۆو بخۆره‌وه‌. كه‌ گومانت نه‌ما ده‌ست هه‌ڵگره‌. 
   ئیمامی ئه‌بو داوود ده‌فه‌رموێ ئیمامی ئه‌حمه‌دی كوڕی حه‌نبه‌ل فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر گومانی له‌ هاتنی به‌یان كرد، له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ی خۆی به‌رده‌وام ده‌بێت تا گومانی نامێنێت. ئه‌مه‌ش ڕای ئیبنو عه‌بباس و عطاء و ئه‌وزاعی وئیمامی ئه‌حمه‌ده‌. ( فتح الباری 4/172 ).
   ئیمامی نه‌وه‌وی ده‌فه‌رموێ: یاوه‌رانی ئیمامی شافیعی ڕایان هه‌موو له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ گومان له‌ سپێده‌ بۆی هه‌یه‌ بخوات و بخواته‌وه‌ تا له‌ به‌یانی بوون دڵنیا ده‌بێت.
2ـ په‌له‌ كردن له‌ به‌ربانگ:
   چاكتر وایه‌ بۆ ڕۆژووه‌وان، هه‌ر كه‌ دڵنیا بوو خۆر ئاوا بووه‌، ڕۆژووه‌كه‌ی بشكێنێت. سه‌هلی كوڕی سه‌عد ده‌فه‌رموێ: پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رمووی:( لا یزالُ الناسُ بخیرٍ، ما عَجّلوا الفطر ) 7. (رواه البخاری، ومسلم )واته: خه‌ڵكی هه‌ر له‌ خێره‌ به‌ره‌كه‌تدا ده‌بن مادام په‌له‌ له‌ ڕۆژوو شكاندنه‌كه‌یان بكه‌ن. له‌ هه‌موو به‌ڵگانه‌وه‌ كه‌ له‌به‌ر ده‌ستی ئه‌هلی سوننه‌تدان ده‌زانیت كه‌ شیعه‌ هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی به‌هێزیان پێ نییه‌ تا پشتی پێ ببه‌ستن له‌ دوا خستنی به‌ربانگدا.
   باشتر وایه‌ ڕۆژووه‌كه‌ی به‌ یه‌ك یان سێ یان پێنج ده‌نك خورما (مه‌به‌ست له‌وه‌یه‌ تاك بێت ) بشكێنێت، ئه‌گه‌ر نه‌بوو، به‌ ئاو. چونكه‌ ئه‌نه‌س ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ ده‌فه‌رموێ:  (  كانَ رسولُ اللّهِ صلى الله علیه وسلم یُفْطِر على رُطَباتٍ قبلَ أن یُصَلی، فإنْ لَمْ تَكُنْ، فعلَى تَمَرَاتٍ، فإنْ لَمْ تَكُنْ، حَسَا حَسَواتٍ مِنْ ماءٍ ) 8. (رواه أبو داود، والحاكم وصَحَّحَهُ، والترمذی وحسَّنَهُ ) واته‌: پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم )  پێش نوێژ، به‌ چه‌ند ده‌نكه‌ قه‌سپێك ( خورمای ته‌ڕ ) ڕۆژووەكه‌ی ده‌شكاند، گه‌ر ده‌ست نه‌كه‌وتایه‌ به‌ چه‌ند ده‌نكه‌ خورمایه‌ك. گه‌ر ئه‌ویش نه‌بوایه‌، ئه‌وه‌ هه‌ر چه‌ند قوومه‌ ئاوێكی ده‌خوارده‌وه‌.
   سوله‌یمانی كوڕی عامر ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ ده‌فه‌رموێ: پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رمووی: ( إذا كانَ أحدُكُمْ صَائِماً، فَلیُفطِرْ علَى التَّمْرِ، فإنْ لَمْ یَجِدْ التَّمْرِ، فعلى الماءِ ؛ فإنَّ الماءَ طَهُورٌ ) 9. (رواه أحمد، والترمذی، وقال: حسن صحیح ) ئه‌گه‌ر كه‌سێكتان به‌ڕۆژوو بوو، با به‌ خورما ڕۆژووه‌كه‌ی بشكێنێت، ئه‌گه‌ر خورمای ده‌ست نه‌كه‌وت با به‌ ئاو بیشكێنێت، چونكه‌ ئاو پاككه‌ره‌وه‌یه‌.
   ئه‌م حه‌دیسه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ ڕۆژووه‌وان وا چاكتره‌ كه‌ پێش نوێژی شێوان و به‌و شێوه‌یه‌ ڕۆژووه‌كه‌ی بشكێنێت، ئینجا كه‌ نوێژه‌كه‌ی كرد خواردن ده‌خوات. ئه‌گه‌ر خواردنه‌كه‌ ئاماده‌ بوو، با پێشتر بخوات و دوایی نوێژه‌كه‌ی بكات. چونكه‌ ئه‌نه‌س ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ ده‌فه‌رموێ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رمووی: ( إذا قُدّمَ العَشَاء، فابْدَءوا بهِ قبلَ صَلاةِ المغرِبِ، ولا تَعْجِلوا عن عَشَائكم )، ( رواه الشیخان )10  واته‌: ئه‌گه‌ر خواردنی شێوان ( ئێواره‌ ) پێش نوێژ دانرا، ده‌ست به‌و بكه‌ن. خواردنه‌كه‌ دوا مه‌خه‌ن.  
 3ـ دوعای كاتی ڕۆژوو و به‌ربانگ:
   ئیبنو ماجه‌ له‌ عبد الله‌ی كوڕی عه‌مره‌وه‌ ـ خوا لێیان ڕازی بێت ـ گێڕایه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی اللە علیە وسلم )  فه‌رمووی: ( إنَّ لِلصائِمِ عندَ فِطْرِهِ دَعوةً ما تُرَدُّ ) 11. وكان عبد اللّه إذا أفطر، یقولُ: اللهُمَّ إنِّی أسْألُكَ بِرَحْمَتِكَ التی وَسِعَتْ كلّ شَیءٍ، أنْ تَغْفِرْ لِی ) واته‌: ڕۆژووه‌و‌ان  كاتی به‌ربانگه‌كه‌ی دوعایه‌كی هه‌یه‌ كه‌ بێ وه‌ڵامی خوایی نابێت. ( یه‌عنی دوعاكه‌ی گیرا ده‌بێت ). بۆیه‌ عبد الله‌ كه‌ به‌ربانگی ده‌كرده‌وه‌ ده‌یفه‌رموو: خوایه‌ به‌و ڕه‌حمه‌ت و به‌زه‌ییه‌ت كه‌ هه‌موو شتێكی گرتۆته‌وه‌، لێم خۆش بیت.
   حه‌دیسی سه‌لماویش هه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) له‌ كاتی به‌ربانگ كردنه‌وه‌یدا ده‌یفه‌رموو: (  ذَهَبَ الظمَأ، وابْتَلَّّتْ العُرُوقُ، وثَبُتَ الأجْرُ، إنْ شاءَ اللّهُ تعالى )  12واته‌: تینوێتی چوو، ده‌ماره‌كان ته‌ڕ بوونه‌وه‌ و پاداشته‌كه‌ش ان شاء الله‌ نوسراوه‌ یان ده‌یفه‌رموو: ( اللهُمَّ لَكَ صُمْتُ، وعَلَى رِزقِكَ أفْطَرْتُ)13  واته‌: خوایه‌ بۆ تۆ به‌ڕۆژوو بووم، و له‌سه‌ر ڕزق و ڕۆزی تۆش به‌ربانگم كرده‌وه‌.
   ئیمامی ترمذیش به‌ سه‌نه‌دێكی ( حَسَن ) گێڕاوێتیه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رموویه‌تی: ( ثلاثةٌ لا تُرَدُّ دعوتُهُم ؛ الصَّائِمُ حتى یَفْطُرَ، والإمامُ العادِلُ، والمظلومُ ) 14واته‌: سێ كه‌س دوعایان گیرایه‌: ڕۆژووه‌وان تا به‌ربانگ ده‌كاته‌وه‌، پێشه‌وای دادپه‌روه‌ر، سته‌م لێكراو..
4ـ خۆگرتنه‌وه‌ له‌ هه‌رچی له‌ ڕۆژوو ناوه‌شێته‌وه‌:
   ڕۆژوو له‌و خواپه‌رستییه‌ مه‌زنانه‌یه‌ كه‌ خاوه‌نه‌كه‌ی زۆر له‌ خوای گه‌وره‌ نزیك ده‌كاته‌وه‌. بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ش ئاوا له‌سه‌ر خه‌ڵكی فه‌رز كردووه‌، وویستوێتی به‌و ڕۆژووه‌ دڵ و ده‌روونی خه‌ڵكی پێ پارسه‌نگ كات. وویستوێتی له‌سه‌ر خۆ كۆنترۆڵ كردن و خێرخوازی ڕایان بهێنێت. بۆیه‌ حه‌تمه‌ن ده‌بێت ڕۆژووه‌وان خۆی له‌ هه‌موو هه‌ڵس و كه‌وت و ڕه‌فتارێك بگرێته‌وه‌ كه‌ ڕۆژووه‌كه‌ی پێ له‌كه‌دار بكات، یان سیره‌ی خۆی پێ عه‌یبدار بكات. ده‌بێ ئه‌وه‌نده‌ ڕۆژووه‌كه‌ی به‌ پاكی ڕاگرێت تا له‌ ته‌رازووی چاكه‌كانیدا كێشێكی هه‌بێت. به‌ره‌و ئاستی ته‌قواو پارێزكاری به‌رزی كاته‌وه‌  تا مه‌به‌ست له‌ ڕۆژوو فه‌رز كردنه‌كه‌ بێته‌ دی: ( یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ) 2البقرة /187..
 
   ڕۆژوو گرتن هه‌ر خۆگرتنه‌وه‌ نییه‌ له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌، به‌ڵكو خۆگرتنه‌وه‌شه‌ له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ یاساغی كردوون یان به‌رهه‌ڵستی كردنی كردوون.
   ئه‌بوهوره‌یره‌ ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رمووی: (  لیسَ الصِّیامُ مِن الأكلِ والشُربِ، إنمَا الصیامُ مِن اللغوِ والرَّفَثِ، فإنْ سابّكَ أحَدٌ أو جَهِلَ علیكَ، فَقُلْ: إنِّی صائِمٌ، إنِّی صائِمٌ ) 15. رواه ابن خزیمة، وابن حبان، والحاكم، وقال: صحیح على شرط مسلم ) واته‌: ڕۆژوو گرتن هه‌ر خۆگرتنه‌وه‌ له‌ خواردن و خوارنه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵكو خۆگرتنه‌وه‌شه‌ له‌ قسه‌ی هه‌له‌ق و مه‌له‌ق و زۆر بڵێیی، له‌ سوعبه‌ت و شه‌ڕه‌ قسه‌، ئه‌گه‌ر كه‌سێك جنێوی پێدایت، یان ڕه‌فتارێكی ناشیرینی جاهیلییانه‌ی به‌رامبه‌رت نواند، بڵێ من به‌ڕۆژووم، من به‌ڕۆژووم..
   دیسان هه‌ر ئه‌بو هوره‌یره‌ ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ گێڕایه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رمووی: (  مَنْ لَمْ یَدَع  قَولَ الزُّورِ والعَملَ بهِ، فَلَیسَ للّهِ حاجةٌ فی أنْ یَدَعَ طعامَهُ وشَرابَهُ )   16واته‌: ئه‌و كه‌سه‌ی واز له‌ قسه‌ی درۆو كاری نادروست نه‌هێنێت، خوا پێویستی به‌و نییه‌ واز له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌كانی بهێنێت. مه‌به‌ست له‌وه‌یه‌ كه‌ مادام ده‌ڵێت له‌به‌ر خاتری خوا ڕۆژووم گرتووه‌، با هه‌ر له‌به‌ر خاتری خواش واز له‌ كارو ڕه‌فتاری ناشیرین بهێنێت..    
   دیسان هه‌ر له‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی اللە علیە وسلم ) فه‌رموویه‌تی: (  رُبَّ صائِمٍ لیسَ لَهُ مِنْ صیامِهِ  إلا الجوعُ، ورُبَّ قائِمٍ لیسَ لَهُ مِنْ قیامِهِ، إلا السَّهَرُ )  17. رواه النسائی، وابن ماجه، والحاكم، وقال: صحیح على شرط البخاری ) واته‌: ڕۆژووه‌وانی وا هه‌یه‌ جگه‌ له‌ برسێتی هیچی تری له ‌ڕۆژووه‌كه‌ی بۆ نامێنێته‌وه‌! هه‌روه‌ها شه‌ونوێژ خوێنی واش هه‌یه‌ له‌ هه‌موو شه‌ونوێژه‌كه‌ی ته‌نها شه‌ونخوونییه‌كه‌ی بۆ ده‌مێنێته‌وه‌. 
5ـ سیواك:
   سیواك كردن بۆ ڕۆژووه‌وان شتێكی چاكه‌و خێره‌، به‌ كار هێنانیشی چ له‌ به‌یانیاندا بێت یان عه‌سرو ئێواران هیچ ئیشكالی نییه‌. ئیمامی ترمذی ده‌فه‌رموێ: ئیمامی شافیعی هیچ لاری له‌ به‌كار هێنانی سیواك بۆ ڕۆژووه‌وان نه‌بوو، چ له‌ سه‌ره‌تای ڕۆژدا بێت چ له‌ كۆتایی. به‌ڵگه‌ش هه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) به‌ڕۆژوو بووه ‌و سیواكیشی به‌رده‌وام كردووه‌ 18.  
6ـ سه‌خاوه‌ت و قورئان خوێندن:
   سه‌خاوه‌ت و خێرو خێرات كردن و قورئان خوێندن هه‌موو كاتێك هه‌ر خێرو چاكه‌یه‌، به‌ڵام له‌ ڕه‌مه‌زاندا جه‌خت لێ كراو ترن.
   ئیمامی بوخاری ڕه‌حمه‌تی له‌ ئیبنو عه‌بباسه‌وه‌ ـ خوا لێیان ڕازی بێت ـ ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) له‌ هه‌موو كه‌س سه‌خی و خێره‌ومه‌ندتر بوو، له‌ ڕه‌مه‌زانیشدا ـ له‌و كاتانه‌ی كه‌ دیداری جوبره‌ئیلی ده‌بوو ـ له‌ هه‌موو كاتێكی تری خێره‌ومه‌ندتر ده‌بوو. جوبره‌ئیلیش هه‌موو شه‌وێكی ڕه‌مه‌زان ده‌هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ر(صلی اللە علیە وسلم ) و قورئانه‌كه‌ی پێ موراجه‌عه‌ ده‌كرده‌وه‌. پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) له‌ خێرایی و گشتگیری خێره‌ومه‌ندێتیدا ده‌تووت شنه‌ بایه‌و هه‌موو كه‌س ده‌گرێته‌وه‌. 19   
 7ـ زۆر كردنی خواپه‌رستی له‌ ده‌ ڕۆژی دوایی ڕه‌مه‌زاندا:
1ـ ئیمامی بوخاری و موسلیم ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ خاتوو عائیشه‌ ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ فه‌رمووی: (  أنَّ النبیَ صلى الله علیه وسلم: كانَ إذا دَخَلَ العَشْرُ الأواخِرِ، أحْیَى اللیلَ، وأیقَظَ أهْلَهُ، وشَدَّ المئزَرَ )20  واته‌: پێغه‌مبه‌ر(صلی اللە علیە وسلم ) كه‌ ده‌ ڕۆژی كۆتایی ڕه‌مه‌زان داده‌هات، شه‌وانی ( به‌شه‌و نوێژ و په‌رستن ) زیندوو ده‌كرده‌وه‌و ماڵ و منداڵی به‌خه‌به‌ر دێناو په‌شته‌ماڵی لێ توند ده‌كرده‌وه‌ ( واته‌ خۆی گورج ده‌كرده‌وه‌ تا خۆی بۆ خواپه‌رستی ته‌رخان كات ). 
   له‌ ڕیوایه‌ته‌كه‌ی ئیمامی موسلیمدا هاتووه‌ كه‌: (  كانَ یَجْتَهِدُ فی العَشْرِ الأواخِرِ، ما لا یَجْتَهِدُ فی غَیرِهِ )21  واته‌: ئه‌و ڕه‌نج و هه‌وڵه‌ی له‌ ده‌ ڕۆژی دوایی ڕه‌مه‌زاندا ده‌یدا له‌ هیچ كاتێكی تریدا نه‌یده‌دا.
2ـ ئیمامی ترمذی له‌ عه‌لی كوڕی ئه‌بی تالیبه‌وه‌ ـ خوا لێی ڕازی بێت ـ ده‌گێڕێته‌وه‌: (كانَ رسولُ اللّهِ صلى الله علیه وسلمَ یُوِقظُ أهْلَهُ فی العَشْرِ الأواخِرِ ویَرْفَعُ الِمْئزَرَ )22  واته‌: كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی اللە علیە وسلم ) له‌ ده‌ رۆژی ئاخری ڕه‌مه‌زاندا ماڵ و مناڵی به‌خه‌به‌ر ده‌هێناو په‌شته‌ماڵی لێ توند ده‌كرده‌وه‌..
 
پەراوێزەکان:
 
1- (81)  البخاری: كتاب الصوم – باب بركة السحور فی غیر إیجاب…. (3 / 37، 38)، ومسلم:  كتاب الصیام – باب فضل السحور وتأكید استحبابه، واستحباب تأخیره وتعجیل الفطر، برقم ( 770) ( 2/45) والترمذی: كتاب الصوم – باب ما جاء فی فضل السحور، برقم (708) (3/79) والنسائی: كتاب الصوم – باب الحث على السحور، برقم (2146) (4 / 141) وابن ماجه: كتاب الصیام – باب ما جاء فی السحور، برقم (1692) (1 / 540) والدارمی: كتاب الصوم – باب فی فضل السحور (2 / 6)، وأحمد فی “المسند” (3 / 99، 215، 229، 258،281 )، والبیهقی: كتـاب الصیـام – باب استحبـاب السحـور (4 / 236).
2- (82)النسائی: كتـاب الصیـام – بـاب تسمیـة السحـور غـذاء، برقم (2164) (4 / 146)، وانظر “الإحكام فی الأحكام”، للأستاذ مصطفى بن سلامة.
 3- (83)أحمد فی “المسند” (3/12،44 ) بلفظه، ورواه مختصراً (5 / 370).
) -484)البخاری: كتاب الصوم – باب قَدْرِ كَمْ بین السحور وصلاة الفجر (3 / 37)، ومسلم: كتاب الصیام – باب فضل السحور وتأكید استحبابه، واستحباب تأخیره، وتعجیل الفطر، برقم (47) ( 2/771)
5- (85)البیهقی: كتاب الصیام – باب ما یستحب من تعجیل الفطر وتأخیر السحو(238/4).
6- (86)وفی البخاری: لا یزال الناس بخیر، ما عجلوا الفطر (مع الفتح 4 / 234)  “الفتح( 4/234)، ورواه أحمد فی “المسند” (5 / 172 ).
7- (87) البخاری: كتاب الصوم – باب تعجیل الإفطار (3 / 47) ومسلم: كتاب الصیام – باب فضل السحور برقم (48) (2 / 771) وابن ماجه: كتاب الصیام – باب ما جاء فی تعجیل الإفطار برقم (1697) (1 / 541) والترمذی: كتاب الصوم – باب ما جاء فی تعجیل الإفطار برقم (699) (3 / 73) وقال أبو عیسى: حدیث حسن صحیح والدارمی: كتاب الصوم – باب فی تعجیل الإفطار (2 / 7)، والموطأ: كتاب الصیام – باب ما جاء فی تعجیل الفطر برقم (6) (1 / 288) والبیهقی: كتاب الصیام – باب ما یستحب من تعجیل الفطر وتأخیر السحور (4 / 237) وأحمد فی “المسند” (5 / 331، 334، 336،337،339 ).
8- (88)أبو داود: كتاب الصوم – باب ما یُفْطر علیه برقم (2356) (2/764)  والترمذی: كتاب الصوم – باب ما جاء ما یستحب علیه الإفطار برقم (696) (3/70) وقال: هذا حدیث حسن غریب، وأحمد فی “المسند” (3 / 164) والحاكم: كتاب الصیام (1/432) وقال: صحیح على شرط مسلم.
9- (89)الترمذی: كتاب الصوم – باب ما جاء ما یستحَبُّ عند الإفطار برقم (695) وقال: هذا حدیث حسن صحیح (3 / 69، 70) وأبو داود: كتاب الصوم – باب ما یُفطر علیه برقم (2355) (2 / 764) وابن ماجه: كتاب الصیام – باب ما جاء على ما یستحب الفطر برقم (1699) (1 / 542) والدارمی: كتاب الصوم – باب ما یستحب الإفطار علیه (2 / 7) والحاكم: كتاب الصوم – باب استحباب الإفطار على التمر (1 / 432) وقال: هذا حدیث صحیح على شرط البخاری ولم یخرجاه. ووافقه الذهبی والبیهقی: كتاب الصیام – باب ما یفطر علیه 238/4) .
 10- (90)البخاری: كتاب الأذان – باب إذا حضر الطعام وأقیمت الصلاة (1 / 171)، ومسلم بلفظ: “إذا قُرِّبَ العَشاء، وحضرت الصلاة”: كتاب المساجد ومواضع الصلاة، برقم (64) 392/1 )  وأحمد بمعناه (2 /148 ).
 11- (91)ابن ماجه: كتاب الصیام – باب فی الصائم لا تُرَدُّ دعوته برقم (1753) ( 1/556)  وفی “الزوائد”: إسناده صحیح لأن إسحاق بن عبید اللّه بن الحارث قال النسائی:  لیس به بأس. وقال أبو زرعة: ثقة. وذكره ابن حبان فی “الثقات” وباقی رجال الإسناد على شرط البخاری وهو ضعیف انظر: “الإرواء” (921).
12- (92) أبو داود: كتاب الصوم – باب القول عند الإفطار برقم (2357) (2 / 765) ونسبه المنذری للنسائی، والبیهقی : كتاب الصیام – باب ما یقول إذا أفطر (4 / 239) وهو ضعیف، انظر: الارواء ( 921).
13- (93) أبو داود: كتاب الصوم – باب القول عند الإفطار، برقم (2358) ( 2/765) والبیهقی: كتاب الصیام – باب ما یقول إذا أفطر (4 / 239)
 14- (94) الترمذی: كتاب الدعوات – باب فی العفو والعافیة، برقم (3598) (5 / 578) وقال: هذا حدیث حسن. وكتاب صفة الجنة – باب ما جاء فی صفة الجنة ونعیمها، برقم (2526) (4/672) وقال فی ه: هذا حدیث لیس إسناده بذاك القوی، ولیس هو عندی بمتصل، وقد روی هذا الحدیث بإسناد آخر عن أبی مُدِلَّة، عن أبى هریرة، عن النبی، وابن ماجه: كتاب الصیام _ باب فی الصائم لا تردّ دعوته، برقم (1752) (1 / 557 ) وأحمد فی “المسند” (2 / 305، 445(.
 
15- (95)الحاكم: كتاب الصوم – باب من أفطر فی رمضان ناسیاً، فلا قضاء علیه ولا كفارة (430،431/1)  وقال: هذا حدیث صحیح على شرط مسلم، ولم یخرجاه. ووافقه الذهبی، والإحسان بترتیب صحیح ابن حبان: كتاب الصوم – باب آداب الصوم، برقم (3470) ( 198/5) صحیح ابن خزیمة: كتاب الصوم – باب النهی عن اللغو فی الصیام…، برقم(1996) (3/242) (2).
 16- (96)البخاری: كتاب الصوم – باب من لم یدع قول الزور(33/3)  والترمذی: كتاب الصوم – باب التشدید للغیبة للصائم، برقم (707) (3 / 78) وقال:  هذا حدیث حسن صحیح. وابن ماجه: كتاب الصیام – باب ما جاء فی الغیبة،
 والرفث للصائم، برقم (1689) (1 / 539)، وأبو داود: كتاب الصوم – باب الغیبة للصائم، برقم (2362)، وأحمد فی “المسند” (2 / 452، 505).
 17- (97)الحاكم: كتاب الصوم (1 / 431) وقال: هذا حدیث صحیح على شرط البخاری، ولم یخرجاه. ووافقه الذهبی، وابن ماجه: كتاب الصیام – باب ما جاء فی الغیبة، والرفث للصائم، برقم  (1690) (1 / 539) وفی “الزوائد”: إسناده ضعیف، والدارمی: كتاب الصوم – باب فی المحافظة على الصَّوْم (2 / 301)، وأحمد فی “المسند” (2 / 441).
 18- (98)أبو داود: كتاب الصوم – باب السواك للصائم برقم (2364) (2 / 768) والترمذی:  كتاب الصوم – باب ما جاء فی السواك للصائم برقم (725) (3 / 95) وقال أبو عیسى:  حدیث حسن. وذكر البخاری فی “صحیحه” هذا الحدیث معلقاً فى الترجمة، فقال: ویذكر عن عامر بن ربیعة….: كتاب الصوم – باب سواك الرطب، والیابس (3 / 40)، وأحمد فی “المسند” (3 / 445)..
 19- (99)البخاری: كتاب الصوم – باب أجود ما كان النبی صلى الله علیه وسلم یكون فی رمضان(3/33)  ومسلم: كتاب الفضائل – باب كان النبی صلى الله علیه وسلم أجود الناس بالخیر، من الریح المرسلة برقم (50) (4 / 1803) والنسائی: كتاب الصیام – باب الفضل والجود فی شهر رمضان برقم (2095) (4 / 125) وأحمد فی “المسند”(363) (1/ 288، 363 ).
20- (100)البخاری: كتاب الصوم – باب فضل العمل فی العشر الأواخر من رمضان (3 / 61)،  ومسلم: كتاب الاعتكاف – باب الاجتهاد فی العشر الأواخر من شهر رمضان، برقم (7) (2 / 832)، وابن ماجه: كتاب الصوم – باب فی فضل العشر الأواخر من رمضان، برقم (1768) (1 / 562)، وأبو داود: كتاب الصلاة _ باب فی قیام شهر رمضان، برقم (1376) (2 / 105)، والنسائی: كتاب قیام اللیل وتطوع النهار – باب الاختلاف على عائشة فی إحیاء اللیل، برقم (1639) (3 / 217، 218) وأحمد فی “المسند” بألفاظ متقاربة (6 / 40، 41، 66، 68، 146).        
 21- (101)مسلم: كتاب الاعتكاف – باب الاجتهاد فی العشر الأواخر من شهر رمضان، برقم (8) (2 / 832)، والترمذی: كتاب الصوم – باب مِنْهُ، برقم (796) (2 / 152)، وقال: هذا حدیث حسن صحیح غریب، وابن ماجه: كتاب الصیام – باب فی فضل العشر الأواخر من شهر رمضان، برقم (1767) (1 / 562)، وأحمد فی “المسند” (6 / 82، 123، 256).
 22- (102)الترمذی بدون لفظة: “ویرفع المئزر”: كتاب الصوم – باب منه برقم (795) (3 / 152) وقال المحقق: لم یخرجه من أصحاب الكتب الستة، سوى الترمذی، وأحمد فی “المسند”  (1 / 98، 128، 133، 137
          

صفحات سایت

پیچک