ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 

ئه‌م بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌
له‌ به‌شی : جیهاد و تێكۆشان,

 

شه‌هیدو ئه‌حكامه‌كانی به‌شی یه‌که‌م

ئاماده‌كردنی: دووربین

به‌شی یه‌که‌م
1ـ پێناسه‌ی شه‌هید:
الشهید له‌سه‌ر وه‌زنی ( فَعِیل ) ه‌ كه‌ له‌ كرداری شَهِدَ ه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌ ، كه‌ به‌ ماناكانی : ( بینی ، ئاماده‌ بوو ، زانی ، فێری كرد ، روونی كرده‌وه‌ ، ئاگاداری كرده‌وه‌ ، شایه‌تی دا ، ئیقراری كرد ، داوه‌ری كرد ، حوكمی دا ) هاتووه‌ . هه‌روه‌ها به‌ مانای ( شه‌هید بوو ) واته‌ : له‌ پێناوی خوادا كوژرا .. كۆیه‌كه‌شی : الشهداء .
ئه‌م مانایه‌شه‌ كه‌ ئێستا ئێمه‌ لێره‌دا باسی ده‌كه‌ین . ئه‌گینا ووشه‌ی شه‌هید مه‌رج نییه‌ هه‌ر به‌ مانای كوژراو له‌ پێناوی خوادا بێت . له‌مه‌شه‌وه‌ وا بزانرێت كه‌ هه‌ر كه‌س له‌ پێناوی خوادا كوژرا ئیتر له‌ هه‌موو پیاوچاكانی تر باشتر بێت ، خۆ ئیمامه‌ به‌رِێزه‌كانی كۆن و سه‌دانی وه‌كو ئیمام محمد بن عبد الوهاب و ئیمامی مه‌ودودی و البانی و بن بازو .. هتد هه‌ر له‌سه‌ر پێخه‌فی مه‌رگ كۆچی دواییان 

كردووه‌ ، مانای وا نییه‌ پێشمه‌رگه‌یه‌كی كوژراوی نه‌خوێنده‌واری كورد پله‌ی له‌ هی ئه‌وان به‌رزتر بێت .. نا ، به‌ڵام ئه‌م قسه‌یه‌شمان له‌ رێزی ئه‌و شه‌هیدانه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌ كه‌ له‌ پێناوی خوادا كوژراون ، چونكه‌ هه‌ر كه‌س له‌گه‌ڵ پۆلی خۆیدا حسێب ده‌كرێت . ره‌نگه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌موان وه‌كو قوتابیانی مه‌كته‌ب بكاته‌ چه‌ندی ئاست و پۆل ..
زۆر له‌و زانا به‌رِێزانه‌ی قورئانیان ته‌فسیر كردووه‌ ئایه‌ته‌كانی ( كوژران له‌ پێناوی خوادا ) یان یه‌كسه‌ر به‌ شه‌هید بوون لێك داوه‌ته‌وه‌و باسی پله‌و پایه‌و پاداشتی شه‌هیدیان له‌وێدا كردووه‌ ، ئێمه‌ش له‌م كورته‌ باسه‌دا له‌سه‌ر ئه‌و رێرِه‌وه‌ی ئه‌وان ده‌رِۆین . ئه‌مما باسی دوورو درێژی ووشه‌ی شاهد و شه‌هید ان شاء الله‌ هه‌ڵ ده‌گرین بۆ ده‌رفه‌تی تر .
2ـ شه‌هید كێیه‌ ؟
ناتوانرێت حوكمی هه‌موو كوژراوێكی جه‌نگی كافرو موسوڵمانان یان ئیعدام كراوێكی موسوڵمان به‌ ده‌ستی كافران وا بدرێت كه‌ شه‌هیده‌ . ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ لای هه‌ندێ كه‌س سه‌یر بێت ، بڵێت ئه‌مانه‌ له‌مه‌شدا هه‌ر توند ره‌ون ! چونكه‌ ئه‌و كوژراوی پارتی و یه‌كێتی و كۆمۆنیزم و به‌عسی و جاش و سیم دزو رێگریشی هه‌ر وا بیستووه‌ كه‌ شه‌هیدن ، ئێستاش ئێمه‌ی لێ زیت بووینه‌ته‌وه‌و ده‌ڵێین مه‌رج نییه‌ كابرای ئیسلامی كوژراوی ناو سه‌نگه‌ریش شه‌هید بوو بێت ، نه‌ك هه‌ر سه‌ری سورِ ده‌مێنێت ، چاویشی زه‌ق ده‌بێت !! به‌ڵام ئه‌مه‌ زاراوه‌ی ئیسلامه‌و بۆ پێناسه‌ی كه‌سی تایبه‌تی خۆی و له‌ حاڵه‌تی خۆیدا به‌كاری هێناوه‌ .. ئیسلام چه‌ند مه‌رجێكی داناوه‌ كه‌ هه‌ر كاتێك له‌ كوژراوێكدا هاتنه‌ دی حوكمی شه‌هید وه‌رده‌گرێت . له‌وانه‌ :
ـ ده‌بێت كابرای كوژراو موسوڵمان بوو بێت ، ئه‌مه‌ش گرنگترین مه‌رجه‌ . كه‌وا بوو كوژراوی كۆمۆنیست و سۆشیالیست و به‌عسی و پارتی و یه‌كێتی و جوله‌كه‌و مه‌سیحی و عه‌لمانی شه‌هید نین و ئه‌حكامی شه‌هیدیشیان له‌سه‌ر راناپه‌رِێنرێت .. ئه‌مه‌ش به‌ رای كلكه‌ مه‌لایه‌كی اتحاد العلمای نارِه‌سه‌ن هه‌ڵ ناوه‌شێته‌وه‌ ..
ـ ده‌بێت كابرای كوژراو له‌ پێناوی خوای په‌روه‌ردگارو بۆ ئه‌وو به‌س ، بۆ وه‌ده‌ست هێنانی ره‌زامه‌ندی ئه‌وو سه‌رخستنی دین و رێبازو شه‌ریعه‌ته‌كه‌ی ئه‌و جه‌نگی كرد بێت ، ئه‌مما ئه‌وی له‌ ناخیدا مه‌به‌ستی غه‌نیمه‌ت و ئازایه‌تی و خۆ ده‌رخستن و ناوبانگ ده‌ركردن و وه‌رگرتنی پله‌ی ئامری و فه‌رمانده‌یی بوو بیت ، یان له‌ پێناوی خاك و نیشتیمان و حیزب و پارت و تیره‌ و هۆزه‌كه‌یدا بوو بێت ، ئه‌وه‌ هیچی نییه‌و حوكم و پله‌ی شه‌هیدی نییه‌ با چله‌شی بۆ بگرن و په‌یكه‌ری بۆ داتاشن و شه‌هیدانه‌شی بۆ ببرِنه‌وه‌ ..به‌ڵگه‌ش ئه‌و حه‌دیسه‌یه‌ كه‌ ئه‌بو موسای ئه‌شعه‌ری ـ خوا لێی رازی بێت ـ ده‌گێرَته‌وه‌ كه‌ [ ( أنَ أعرابیاً أتى النَبیَ (صلی الله علیه‌ وسلم) فقالَ یا رسُولَ اللهِ ، الرجُلُ یُقاتِلُ لِلمَغْنَمِ والرَجُلُ یُقاتِلُ لِیُذْكَرَ ، والرَجُلُ یُقاتِلُ لِیُرَى مَكانَهُ وفی روایةٍ : یُقاتِلُ شَجَاعَة ، ویُقاتِلُ حَمِیَة ، فَمَنْ فی سَبیلِ اللهِ ؟فقالَ رسُولُ اللهِ(صلی الله علیه‌ وسلم) مَنْ قاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللهِ هیَ العُلیا فَهوَ فی سَبیلِ اللهِ ) مُتفق علیه ] واته‌ : ئه‌عرابییه‌ك هاته‌ لای پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) و لێی پرسی : ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا ، كابرایه‌ك بۆ ده‌سكه‌وتی شه‌رِ ( غه‌نیمه‌ت ) ده‌جه‌نگێت . یه‌كێكی تر بۆ ناو ده‌ر كردن ده‌جه‌نگێت ، كابرایه‌كی دیش بۆ ئه‌وه‌ی شوێن ده‌ستی دیار بێت ( تا ببێته‌ فه‌رمانده‌ ) له‌ ریوایه‌تێكی تردا هاتووه‌ : بۆ ئازایه‌تی ده‌جه‌نگێت . هه‌شه‌ بۆ عه‌شیره‌ت گه‌رێتی ده‌جه‌نگێت .. ئه‌مانه‌ كامیان له‌ پێناوی خوادایه‌ ؟ فه‌رمووی : ئه‌وی له‌ پێناوی به‌رز كردنه‌وه‌ی ووشه‌ی خوادا ( واته‌ دینی خوا ) ده‌جه‌نگێت ، ئه‌وه‌ له‌ پێناوی خوادایه‌ .
هه‌روه‌ها ئه‌و حه‌دیسه‌ی كه‌ ابو داود ونه‌سائی له‌ ابو ئومامه‌وه‌ ( بسند جید) گێرِاویانه‌ته‌وه‌ كه‌ ده‌فه‌رموێ : [ ( جَاءَ رَجُلٌ فقالَ یا رسولَ اللهِ ، أرأیتَ رجُلاً غَزا یَلتَمِسُ الأجْرَ والذكْرَ . مَا لَهُ ؟ قال : صلى الله علیه وسلم لا شئَ . فَأعادَها ثَلاثاً ، كُلُّ ذلِكَ یَقولُ : لا شَئَ لَهُ . ثُمَّ قالَ : رسولُ اللهِ  إنَّ اللهَ لا یَقبَلُ مِنْ العملِ إلا مَا كانَ لهُ خَالِصَاً اُبْتُغِیَ بِهِ وَجْهَهُ ) ] واته‌ : پیاوێك هاته‌ لای پێغه‌مبه‌ر  وپرسی : ئه‌گه‌ر كابرایه‌ك به‌ مه‌ستی ده‌ستكه‌وتنی پاداشت و ناویانگ ده‌ركردن بچێته‌ غه‌زا حوكمی چی یه‌ ؟ فه‌رمووی : هیچ پاداشتێكی نابێت . كابرا سێ جاری تر پرسیاره‌كه‌ی كرده‌وه‌ . به‌ڵام ئه‌و هه‌ر ده‌یفه‌رموو : هیچ پاداشتێكی نابێت . چاشان فه‌رمووی : خوای په‌روه‌ردگار كرده‌وه‌یه‌كی قبوڵه‌ كه‌ به‌ تایبه‌تی له‌به‌ر خاتری ئه‌و ئه‌نجام درا بێت .
3ـ ده‌بێت له‌ ژێر ئاڵاو ئامانجێكی ئیسلامی روون و ئاشكرادا جه‌نگا بێت ، له‌ ژێر فه‌رمانده‌یی و له‌سه‌ر رێبازێكی ئیسلامی ناسراوو رۆشندا غه‌زاكه‌ی كرد بێت و كوژرا بێت ، یان له‌سه‌ر ئه‌و ئاڵاو رێبازه‌ ئیسلامییه‌ روون و ئاشكراو رۆشنه‌ ئیعدام كرا بێت یان له‌ ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دا گیانی له‌ ده‌ست دا بێت . چونكه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) له‌ حه‌دیسێكی تریشدا فه‌رمووی : [ ( مَنْ قُتِلَ تَحْتَ رایَةٍ عُمِیّةٍ ، یَغْضَبُ لِلْعُصْبَةِ ، ویُقاتِلُ لِلْعُصْبَةِ فَلَیسَ مِنِّی ) رواه مسلم عن ابی هریرة ] . واته‌ : هه‌ر كه‌سێك له‌ ژێر ئاڵای جاهیلییه‌ت و كوێرانه‌ بكوژرێت ، تورِه‌بوون و رق هه‌ستانی له‌به‌ر ده‌مارگیری بێت ، كوشتاریشی له‌ پێناوی ئه‌ودا بێت ، ئه‌وه‌ له‌ من نی یه‌ .
جا ئه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ ژێر ئاڵایه‌كدا و بۆ رێبازێكی تری غه‌یری ئیسلامی و له‌ ژێر فه‌رمانده‌یه‌كی غه‌یره‌ ئیسلامیدا جه‌نگاو كوژرا ، ئه‌وه‌ حوكم و پله‌ی شه‌هیدی نییه‌ . وه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ی بۆ كۆمۆنیستی یا سۆشیالیستی یا عالمانی یا به‌عسی و پارتی و یه‌كێتی یان بۆ نیشتیمان و نه‌ته‌وه‌و ووڵات و تیره‌و هۆزی خۆی داوه‌ به‌ كوشت ، ئه‌وه‌ لای ئیسلام و به‌ پێی ئه‌حكامی ئیسلام شه‌هید نییه‌ .
5ـ نابێت خۆی خۆی به‌ ئه‌نقه‌ست كوشتبێت ، وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ بریندار بوو بێت ، یان له‌ ترسی ئه‌شكه‌نجه‌ یان دیل بوون ، خۆی خۆی كوشتبێت ، ئه‌مه‌ش شه‌هید نییه‌ . چونكه‌ سه‌عدی كورِی الساعدی ـ خوا لێی رازی بێت ـ گێرِاوێتیه‌وه‌ كه‌ جارێك له‌ دوای یه‌كێك له‌ غه‌زاكانی سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ردا (صلی الله علیه‌ وسلم) یاوه‌ران باسی یه‌كێكی ناو خۆیان كرد ، وه‌سفی ئازایه‌تی و چاونه‌ترسییان ده‌كرد ، ده‌یانووت : كه‌سمان ئه‌مرِۆ وه‌كو فڵان نه‌بووین ، كه‌چی پێغه‌مبه‌ر  فه‌رمووی : [ ( أما إنه من أهل النار ) ] واته‌ ئه‌و له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ده‌بێت . یه‌كێیان ووتی : من هاورِێی ئه‌وم . سه‌عد ده‌فه‌رموێ كابرای هاورِێی چوو بۆ لای و پێ به‌ پێ هه‌ر له‌گه‌لێدا بوو ، ئه‌و راوه‌ستایه‌ ئه‌میش راده‌وه‌ستا ، ئه‌و خێرای بكردایه‌ ئه‌میش خێرای ده‌كرد ، دوایی كابرا به‌ سه‌ختی بریندار بوو ، په‌له‌ی له‌ مردنه‌كه‌ی خۆی كرد ، ده‌سكی شمشێره‌كه‌ی له‌ زه‌وی چه‌قاندو سنگی خۆیدا به‌سه‌ر نووكه‌كه‌یدا و تینی دایه‌ خۆی تا به‌ شمشێره‌كه‌ی خۆی خۆی كوشت ، كابرا هاته‌وه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) و پێی ووت : شایه‌تی ده‌ده‌م كه‌ تۆ پێغه‌مبه‌ری خوایت . پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) فه‌رموی : [ ( وما ذاك ؟ ) ] واته‌ : مه‌سه‌له‌ چییه‌ ؟ ووتی : ئه‌و پیاوه‌ی له‌مه‌و پێش جه‌نابت باست فه‌رموو كه‌ ده‌چێته‌ دۆزه‌خه‌وه‌ و خه‌ڵكه‌كه‌ لایان گه‌وره‌ بوو ، من پێم ووتن بۆ منی لێ گه‌رِێن . ئیتر به‌ دوایدا چووم ، دیم به‌ سه‌ختی بریندار بووه‌ ، په‌له‌ی له‌ مه‌رگی خۆی كرد ، ده‌سكی شمشێره‌كه‌ی له‌سه‌ر زه‌وی چه‌قانده‌ نێوان هه‌ردوو مه‌كی خسته‌ سه‌ر نووكه‌كه‌ی و به‌ توندی تینی دایه‌ خۆی به‌سه‌ریدا و خۆی كوشت .. پێغه‌مبه‌ریش (صلی الله علیه‌ وسلم) ئینجا فه‌رمووی : [ ( فَوَاللهِ الذی لا الهَ غَیرُهُ إنَّ أحَدَكُمْ لَیَعْمَلُ بِعَمَلِ أهلِ الجَنَّةِ حتَى ما یَكُونُ بَینَهُ وبَینَها إلا ذِراعٌ فَیَسْبِقُ عَلیهِ الكِتابُ فَیَعْمَلُ بِعَمَلِ أهْلِ النَّارِ فَیَدْخُلَهَا . وإنَّ أحَدَكُمْ لَیَعْمَلُ بِعَمَلِ أهْلِ النَّارِ حتَّى مَا یَكُونُ بَینَهُ وبَینَها إلا ذِراعٌ فَیَسْبِقُ عَلَیهِ الكِتابُ فَیَعْمَلُ بِعَمَلِ أهْلِ الجَنَّةِ فَیَدْخُلَهَا ) متفق علیه ] واته‌ : سوێند به‌و خوایه‌ی جگه‌ له‌و خوایه‌كی تر نییه‌ ، هه‌ندێك كه‌س له‌ ئێوه‌ ، هه‌ر كاروره‌فتارێكی كه‌ ده‌یكات هی ئه‌هلی به‌هه‌شته‌ ، تا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی باڵێكی ده‌مێنێت ( یه‌كه‌یه‌كی پێوانه‌ وه‌كو گه‌زێك یان هه‌نگاوێك ) بیگاتێ ؛ نوسراوه‌كه‌ی پێشی ده‌كه‌وێت و ده‌كه‌وێته‌ ئه‌نجامدانی كارو ره‌فتاری ئه‌هلی دۆزه‌خ . سه‌ره‌نجام ده‌بێته‌ ئه‌هلی ئاگر . هه‌ندێك كه‌سیشتان هه‌یه‌ هه‌ر كارو ره‌فتارێكی كه‌ ده‌یكات هی ئه‌هلی دۆزه‌خه‌ . تا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی باڵێكی ده‌مێنێت بیگاتێ ؛ نوسراوه‌كه‌ی پێشی ده‌كه‌وێت و ده‌كه‌وێته‌ ئه‌نجامدانی كارو ره‌فتاری ئه‌هلی به‌هه‌شت و سه‌ره‌نجام ده‌بێته‌ ئه‌هلی به‌هه‌شت و ده‌چێته‌ ناوی ..
له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شه‌هید ( كوژراو له‌ پێناوی خوادا ) به‌ نرخترین شت كه‌ هه‌یبووه‌ كه‌ گیانێتی ئاوا ئاسان و بێ باك له‌ پێناوی خوادا به‌خشیوێتی شایانی ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ش به‌ پله‌و پایه‌یه‌كی رێزدارو مه‌زن پاداشتی بداته‌وه‌ . شه‌هید جگه‌ له‌وه‌ی له‌ قیامه‌تدا رووسوور و سه‌ربه‌رز له‌ ناو هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌ی زیندوو كراوه‌ی مرۆڤایه‌تیدا سه‌ربه‌رزانه‌ ده‌خرێته‌ پێش و ده‌ست و ده‌م رۆیشتوو ده‌بێت ؛ ئیسلام له‌ دنیاشدا چه‌ندین ئه‌حكامی تایبه‌تی بۆ داناوه‌ . له‌وانه‌ :
1ـ نه‌ شتنی لاشه‌كه‌ی :
زۆرینه‌ی زانایانی ئیسلام وه‌كو ئیمامان ئه‌بو حه‌نیفه‌و مالیك و شافیعی و ئه‌حمه‌دو سوفیانی سه‌وری و زانایانی زاهیری و هی تریش فه‌رموویانه‌ ئه‌وی له‌ جه‌نگی ئیسلام و كوفردا ده‌كوژرێت ، شه‌هیده‌و شتنی پێویست نییه‌ . به‌ڵكو هه‌ر به‌و خوێنه‌ی خۆیه‌وه‌ ده‌نێژرێت . چونكه‌ :
ـ ( جابری كورِی عبدالله‌ ـ خوا لێیان رازی بێت ـ ده‌فه‌رموێ : پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) دوو دوو كوژراوه‌كانی غه‌زای ئوحودی ده‌كرنه‌ كفنێكه‌وه‌ و ئینجا ده‌یپرسی [ (أیهم أكثر أخذا للقران ) ] ؟ واته‌ كامیان زیاتر قورئانی له‌به‌ر بووه‌ ، ئاماژه‌یان بۆ هه‌ر كامێكیان بكردایه‌ ، ئه‌ویانی پێشتر ده‌خسته‌ گۆرِیچكه‌كه‌یه‌وه‌ . ئینجا فه‌رموی [ ( أنا شهید على هؤلاء یوم القیامة ) ] واته‌ من شایه‌تم له‌ رۆژی دواییدا له‌سه‌ر ئه‌مانه‌ . فه‌رمانی به‌ یاوه‌رانی ده‌كرد كه‌ بێ شتن ، هه‌ر به‌ خوێنی خۆیانه‌وه‌ دفن بكرێن ، نوێژیشی له‌سه‌ر نه‌ده‌كردن . ) ئیمامی بوخاری ، ابو داوود ، ترمزی ، نه‌سائی ، ابن ماجه‌ گێرِاویانه‌ته‌وه‌ .
ـ ( ئه‌بو به‌رزه‌تول ئه‌سله‌می ـ خوا لێی رازی بێت ـ ده‌فه‌رموێ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) دوای غه‌زایه‌كی ، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ركه‌وتن و ده‌سكه‌وتی پێ به‌خشیبوو ، له‌ یاوه‌رانی پرسی : [ ( هل تَفْقِدونَ مِن اَحَدٍ ) ] ؟ ئه‌رێ كه‌ستان لێ بزر نه‌بووه‌ ؟ ووتیان : به‌ڵێ ، فڵان و فڵان و فڵان . پاشان پرسیه‌وه‌ : [ ( هل تفقدون من احد ) ] ؟ ووتیان : به‌ڵێ فڵان و فڵان و فڵانیش .. دیسان پرسییه‌وه‌ : [ ( هل تفقدون من احد ) ] ؟ ئینجا خۆی فه‌رمووی [ ( لكنی افقد جُلَیبِیبَاً فاطلبوه ) ] واته‌ : به‌ڵام من جوله‌یبیبم لێ بزر بووه‌ ، بۆی بگه‌رِێن . له‌ ناو كوژراوه‌كاندا بۆی گه‌رِان ، دیتیانه‌وه‌ ، له‌ولا لاشه‌كه‌شیه‌وه‌ لاشه‌ی حه‌وت كه‌سی تر كه‌وتبوو كه‌ ئه‌و كوشتبوونی ، كه‌ هه‌واڵه‌كه‌یان دایه‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی الله علیه‌ وسلم) ته‌شریفی هێنایه‌ سه‌ر لاشه‌كه‌ی و فه‌رمووی : [ ( قتل سبعة ثم قتلوه ، هذا منی وأنا منه ، هذا منی وأنا منه ) ] واته‌ : حه‌وتی لێ كوشتوون ئینجا كوشتوویان ، ئائه‌مه‌ له‌ منه‌و منیش له‌مه‌م ، ئائه‌مه‌ له‌ منه‌و منیش له‌مه‌م .. پاشان لاشه‌كه‌ی خسته‌ سه‌ر باسكی پیرۆزی خۆی ، وه‌ڵڵاهی جگه‌ له‌ باسكی پیرۆزی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) هیچی تر پێوه‌ نه‌بوو ، دواتر گۆرِیان بۆ هه‌ڵكه‌ندو خستیانه‌ ناوی ، ئیتر هیچ باسی شتنیان نه‌كرد ..( ئیمامی موسلیم گێرِاوێتیه‌وه‌ ) .
ـ سیدنا ئه‌نه‌س ده‌گێرِێته‌وه‌ كه‌ شه‌هیده‌كانی غه‌زای ئوحود كه‌سیان نه‌شۆران و هه‌ر به‌ خوێنی خۆیانه‌وه‌ دفن كران و كه‌سیش نوێژی له‌سه‌ریان نه‌كرد . ئیمامی ابو داود و حاكم له ( المستدرك ) دا گێرِاوێتیه‌وه‌ .
ـ عبد الله‌ی كورِی الزبیرـ خوا لێیان رازی بێت ـ ده‌رباره‌ی غه‌زای ئوحود و شه‌هید بوونی حه‌نزه‌له‌ی كورِی ئه‌بو عامر ـ خوا لێی رازی بێت ـ له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه‌  ده‌گێرِێته‌وه‌ كه‌ فه‌رمووی [ ( إنَّ صاحِبَكُمْ حنظلة تَغسِلُهُ الملائكة ، فَسَلُوا صاحِبَتَهُ ) ] واته‌ : ئه‌م هاورِێیه‌تان فریشته‌كان ده‌یشۆن ، بپرسن له‌ خێزانه‌كه‌ی مه‌سه‌له‌ی چییه‌ . كه‌ پرسییان خێزانه‌كه‌ی ووتی : كه‌ گوێی له‌ بانگی جیهاده‌كه‌ بوو به‌ له‌ش گرانی ـ پێش ئه‌وه‌ی غوسڵی خۆی ده‌ركات ـ رۆیشته‌ غه‌زا .. بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ریش  فه‌رمووی [ ( فلذلك غسلته الملائكة ) ] واته‌ : ئه‌مه‌ بۆیه‌ وا فریشته‌ شتییان . ( ابن حبان له ( صحیح ) ه‌كه‌ی خۆی و حاكم و البیهیقی گێرِاویانه‌ته‌وه‌ . ) .
ـ ئیبنو عه‌بباس ـ خوا لێیان رازی بێت ـ گێرِایه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) : [ ( أمر رسول الله(صلی الله علیه‌ وسلم) بقتلى اُحُد أنْ یُنزَعَ عنهم الحدید والجلود ، وأن یُدْفَنُوا بدمائهم وثیابهم ) ] واته‌ : فه‌رمانیدا كه‌ كوژراوه‌كانی ئوحود هه‌ر ئه‌و ئاسن و پێستانه‌یان لێ بكرێته‌وه‌ ( كه‌ به‌سه‌ر جل و به‌رگه‌كانیانه‌وه‌ وه‌كو قه‌ڵغان و كیفی شمشێرو شتی وا پۆشیبوویانه‌ ) ئینجا هه‌ر به‌ جل و به‌رگه‌ خوێناویه‌كه‌یانه‌وه‌ بنێژرێن . ( ابو داود و ابن ماجه‌ گێرِاویانه‌ته‌وه‌ ) .
2ـ كفن نه‌كردنی :
نابێت جل و به‌رگ و پۆشاكی شه‌هید له‌به‌ر داكه‌ندرێت ، مادام پێیانه‌وه‌ شه‌هید بوو بێت . چونكه‌ عبد الله‌ی كورِی سه‌عله‌به‌ی كورِی سوعه‌یر ـ خوا لێی رازی بێت ـ فه‌رمووی كه‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی الله علیه‌ وسلم) ده‌رباره‌ی شه‌هیدانی ئوحود فه‌رمووی : [ ( زَمِّلُوُهُمْ فی ثِیابِهم ) ] واته‌ : هه‌ر به‌ پۆشاكه‌كانی خۆیانه‌وه‌ بیاننێژن . ( ئیمامی احمد له المُسْنَد و ئیمامی النَسائی گێرِاویانه‌ته‌وه‌ ) .
ئه‌و حه‌دیسانه‌ی تریش كه‌ له‌ برِگه‌ی سه‌ره‌وه‌دا هێناماننه‌وه‌ وه‌كو حه‌دیسه‌كه‌ی ئه‌بو به‌رزه‌و ئه‌نه‌س ـ خوا لێیان رازی بێت ـ هه‌ر به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر كفن نه‌كردنی شه‌هید .
ده‌شێت شه‌هید به‌ پارچه‌ قوماشێك یان زیاتر به‌سه‌ر پۆشاكه‌كانی خۆیه‌وه‌ كفن بكرێت ، سوننه‌ته‌ ، چونكه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) سیدنا موسعه‌بی كورِی عومه‌یرو حه‌مزه‌ی كورِی عبدول مگلبى وا كفن كرد .
ـ خه‌ببابی كورِی ئه‌ره‌تت ـ خوا لێی رازی بێت ـ فه‌رمووی : له‌ پێناوی خوای گه‌وره‌دا و له‌به‌ر ره‌زامه‌ندی ئه‌و له‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ردا (صلی الله علیه‌ وسلم) هیجره‌تمان كرد ، پاداشتی هیجره‌ته‌كه‌مان كه‌وته‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌ . ئیتر هه‌مان بوو له‌و پاداشته‌ی له‌ دنیادا خواردو هه‌شمان بوو هیچی لێ نه‌خوارد . له‌وانه‌ش كه‌ نه‌یانخوارد موسعه‌بی كورِی عومه‌یر بوو كه‌ له‌ غه‌زای ئوحوددا كوژرا ، هیچ ده‌ست نه‌كه‌وت بیكه‌ن به‌ كفن بۆی ، عه‌بایه‌ك نه‌بێت . ئه‌ویش كورت بوو ، كه‌ سه‌ریمان پێ داده‌پۆشی قاچی وه‌ده‌رده‌كه‌وت ، كه‌ قاچیمان پێ داده‌پۆشی سه‌ری ده‌رده‌كه‌وت ، ئیتر پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) فه‌رمووی : [ ( ضعوها مما یلی رأسه واجعلوا على رجلیه الإذخر ) ] واته‌ : لای سه‌ریه‌وه‌ی پێ داپۆشن و لای هه‌ردوو قاچیشی به‌ ئیزخر داپۆشن ( ئیزخر گیایه‌كی بۆن خۆش بووه‌ وه‌كو پنگه‌ كه‌ كورده‌واری سه‌ری مه‌نجه‌ڵه‌ ماست و به‌رچنه‌ ترێ و ته‌ماته‌و شتی وای پێ داده‌پۆشن ) .. خه‌بباب به‌رده‌وامه‌و ده‌فه‌رموێ : هه‌شمان بوو به‌رهه‌مه‌كه‌ی پێگه‌یشت و وا هه‌ر له‌ دنیادا ده‌یچنێته‌وه‌ . ( ئیمامی بخاری و موسلم و ابو داودو الترمژی و النسائی و هی تریش گێرِاویانه‌ته‌وه‌ ) .
ـ شه‌ددادی كورِی الهاد ـ خوا لێی رازی بێت ـ گێرِایه‌وه‌ كه‌ پیاوێكی ئه‌عرابی هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ر  و باوه‌رِی به‌ پێغه‌مبه‌رێتیه‌كه‌ی هێناو بووه‌ شوێن كه‌وتووی ، پاشان ووتی : له‌ خزمه‌تیشدا هیجره‌ت ده‌كه‌م ؟ پێغه‌مبه‌ریش (صلی الله علیه‌ وسلم) دایه‌ ده‌ست هه‌ندێك له‌ یاوه‌رانی خۆی تا به‌ خه‌میه‌وه‌ بن . كه‌ غه‌زای خه‌یبه‌ر روویدا ئه‌ویش به‌شدار بوو ، ده‌سكه‌وتی غه‌زاكه‌ ( غه‌نیمه‌ته‌كه‌ ) یان هێنا بووه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) ، ئه‌ویش به‌شی كرد ، پشكێكیشی بۆ كابرای ئه‌عرابی دانا ، هاورِێكانی پشكه‌كه‌یان بۆ بردو دایانێ . كه‌چی هه‌ڵیگرت وهێنایه‌وه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) وپرسی : ئه‌مه‌ چییه‌ ؟ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) فه‌رمووی : ( قسمته لك ) واته‌ : پشكه‌ غه‌نیمه‌تی خۆته‌ بۆم جیا كردویته‌وه‌ . كابرا ووتی : خۆ من به‌یعه‌تم بۆ ئه‌مه‌ پێ نه‌داویت ، من به‌یعه‌تم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داویتێ كه‌ تیرێك بدرێت ئا ئه‌لێره‌م ( ئاماژه‌شی بۆ گه‌ردنی خۆی كرد ) و بمرم و بچمه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ .. پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) فه‌رمووی : [ ( إنْ تَصْدُقِ اللهَ یَصْدَقْكَ ) ] واته‌ : گه‌ر تۆ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا راست كه‌یت ئه‌ویش ئاواته‌كه‌ت دێنێته‌ دی . ماوه‌یه‌كی زۆری پێ نه‌چوو هه‌موو هه‌ستانه‌وه‌ بۆ ( جه‌وله‌یه‌كی تری ) جه‌نگی دوژمنان . دواتر لاشه‌كه‌یان هێنایه‌وه‌ لای پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) دیتی وا تیرێك داوێتی له‌و شوێنه‌ی لاملی كه‌ ئاماژه‌ی پێ كردبوو . فه‌رمووی : ( اهو هو ) ئا ئه‌مه‌ خۆیه‌تی ؟! ووتیان : به‌ڵێ . ئینجا فه‌رمووی : [ ( صدق الله فصدقه ) ] واته‌ : ئه‌م له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا راستی كردو ئه‌ویش ئاواته‌كه‌ی ئه‌می هێنایه‌ دی . ئینجا پێغه‌مبه‌ری (صلی الله علیه‌ وسلم) جوببه‌كه‌ی خۆی بۆ كرد به‌ كفنی و ته‌رمه‌كه‌ی له‌به‌ر ده‌م خۆی داناو نوێژی له‌سه‌ر كرد . له‌ نوێژه‌كه‌شیدا ئه‌م دوعایه‌ی بۆ كرد : [ ( اللهم هذا عبدُكَ خرجَ مهاجراً فی سبیلك فقُتِلَ شهیدا وأنا شهید على ذلك ) ] واته‌ : خوایه‌ ئه‌مه‌ به‌نده‌یه‌كی خۆته‌و له‌به‌ر خاتری جه‌نابیت هیجره‌تی كرد . وا شه‌هیدیش بوو خوایه‌ منیش شاهیدم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ . [ ( النسائی و الطحاوی و الحاكم و البیهیقی ] گیرِاویانه‌ته‌وه‌ ) .
ـ زوبه‌یری كورِی عه‌ووام ـ خوا لێی رازی بێت ـ ده‌فه‌رموێ له‌ غه‌زای ئوحوددا ئافره‌تێكم دی خه‌ریك بوو ده‌گه‌یشته‌ كوژراوه‌كان ، پێغه‌مبه‌ریش (صلی الله علیه‌ وسلم) حه‌زی نه‌ده‌كرد ئافره‌ته‌كه‌ بیانبینێت بۆیه‌ فه‌رمووی : ( المرڕه‌َ المرڕه‌َ ) واته‌ : ئه‌و ئافره‌ته‌ بگرن . دیقه‌تم دا له‌ سه‌فییه‌ی دایكم ده‌چوو ( كه‌ پووری پێغه‌مبه‌ر بوو ) خێرا پێش ئه‌وه‌ی بگاته‌ كوژراوه‌كان خۆم گه‌یانده‌ لای ، چه‌پۆكێكی كێشا به‌ سینه‌مدا ـ خۆشی ئافره‌تێكی كه‌ته‌و به‌هێز بوو ـ هاواری كرد : لاچۆ خاك نه‌بێت له‌ خۆت گرێت .. ووتم : ئاخر پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌ وسلم) وای وویست بتوه‌ستێنم ، ئیتر وه‌ستا . دوو پارچه‌ قوماشی ده‌رهێناو ووتی : بیستوومه‌ حه‌مزه‌ی برام كوژراوه‌ ، ئه‌م دوو پارچه‌ قوماشه‌م بۆ كفن كردنی ئه‌و هێناوه‌ . بگره‌ بیانكه‌ به‌ كفنی ..
ده‌فه‌رموێ : دوو پارچه‌ قوماشه‌كه‌مان هێنا تا بۆ حه‌مزه‌ی بكه‌ینه‌ كفن ، به‌ڵام دیمان كابرایه‌كی ئه‌نساریش له‌ ته‌نیشت حه‌مزه‌وه‌ كه‌وتووه‌و كوژراوه‌ ، ئه‌ویش وه‌كو حه‌مزه‌ سنگی هه‌ڵپچرِاوه‌ ، كفنیشی ده‌ست نه‌كه‌وتووه‌ . پێمان شه‌رم بوو هه‌ردوو قوماشه‌كه‌ بۆ حه‌مزه‌ دانێین و ئه‌نساریه‌كه‌ش بێ كفن بمێنێته‌وه‌ ، بۆیه‌ ووتمان قوماشێكیان بۆ حه‌مزه‌و ئه‌وی تریان بۆ ئه‌نسارییه‌كه‌ ، هه‌ردوو قوماشه‌كمان به‌یه‌ك گرت ، وه‌كو یه‌ك نه‌بوون ، ئیتر قورعه‌مان كرد تا بزانین درێژه‌كه‌یان بۆ كامیان بێت ، ئاوا هه‌ر پارچه‌یمان له‌و كه‌سه‌یانه‌وه‌ پێچا كه‌ بۆی ده‌رچوو . ( ئیمامی احمدو البیهیقی گێرِاویانه‌ته‌وه‌ ) .
----------------------------------------------------------------
ئه‌م بابه‌ته‌ له‌لایه‌ن ماڵپه‌ری ئیسلام كورد كراوه‌ به‌ سێ به‌ش
          

صفحات سایت

پیچک

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو