تبلیغات
ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 

ئه‌م بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌
له‌ به‌شی : ئادابی ئیسلامی, مردن و رۆژی دوایی,

 

ئاداب و ئه‌حكامه‌كانی ناشتنی مردوو وته‌عزیه وسه‌ره‌خۆشی‌ له‌ ئیسلامدا - به‌شی یه‌كه‌م

ئاماده‌كردنی: عبدالسلام پشده‌ری

الحمد لله وكفی والصلاة والسلام علی رسول الله وعلی آله وصحبه وسلم .

خۆشه‌ویستان جارێكی تر هاتینه‌وه‌ خزمه‌تتان بۆ پێشكه‌شكردنی به‌شی كۆتای له‌ ئه‌حكامه‌كامی جه‌نازه‌ ئه‌ویش باسی چۆنیه‌تی ناشتنی مردوو و ئه‌و حوكمانه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندیان پیوه‌ی هه‌یه‌ .

نۆیه‌م: ناشتن :

1ـ دوعای‌ چوونه‌ گۆڕستان :

 ئه‌گه‌ر كه‌سێك رۆرشته‌ گۆڕستان یان به‌لایدا تێپه‌ڕبوو ئه‌و سوننه‌ته‌ ئه‌م دوعایه‌ بڵێ‌: عن أبی هُرَیْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم)  أتى الْمَقْبُرَةَ فقال السَّلَامُ عَلَیْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَإِنَّا إن شَاءَ الله بِكُمْ لَاحِقُونَ. { رواه احمد 2/300 ومسلم 249} واته‌: ئه‌بوهوره‌یره‌ ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت ده‌ڵێ‌: 

پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) هات بۆ گۆڕستان ‌و فه‌رمووی‌: السَّلَامُ عَلَیْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَإِنَّا إن شَاءَ الله بِكُمْ لَاحِقُونَ. واته‌: سڵاوتان لێ بێ ئه‌ی‌ خه‌ڵكانی‌ ئیمانداری‌ ئه‌م شوێنه‌ دڵنیابن كه‌ی‌ خوا ویستی‌ پێتان ده‌گه‌ین.

عن بُرَیْدَةَ رضی الله عنه قال: كان رسول اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) یُعَلِّمُهُمْ إذا خَرَجُوا إلى الْمَقَابِرِ أن یقول قَائِلُهُمْ: السَّلَامُ عَلَیْكُمْ أَهْلَ الدِّیَارِ من الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُسْلِمِینَ وَإِنَّا إن شَاءَ الله لَلَاحِقُونَ أَسْأَلُ اللَّهَ لنا وَلَكُمْ الْعَافِیَةَ. { رواه مسلم 975 واحمد 5/353} واته‌: بوره‌یده‌ ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت ده‌ڵێ‌: پێغه‌مبه‌ری‌ خوا (صلى الله علیه وسلم) فێری‌ ده‌كردین ئه‌گه‌ر رۆشتین بۆ گۆڕستان ئه‌م دوعایه‌ بڵێن:"السَّلَامُ عَلَیْكُمْ أَهْلَ الدِّیَارِ من الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُسْلِمِینَ وَإِنَّا إن شَاءَ الله لَلَاحِقُونَ أَسْأَلُ اللَّهَ لنا وَلَكُمْ الْعَافِیَةَ". واته‌: سڵاوتان لێ بێ ئه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ ئه‌م شوێنه‌ له‌ ئیمانداران‌و موسڵمانان دڵنیابن خوا كه‌ی‌ ویستی‌ ئێمه‌ش پێتان ده‌گه‌ین داوای‌ پێوه‌ی‌ ده‌كه‌ین له‌ خوا بۆ خۆمان ‌و بۆ ئێوه‌ش.

2ـ سوننه‌ته‌ قه‌بر قووڵ‌ ‌و فراوان‌و رێك‌و پێك بێت:

عن هِشَامِ بن عَامِرٍ رضی الله عته عن رسول اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) فقال فی قتلى یوم أُحُد: احْفِرُوا وَأَوْسِعُوا وَأَحْسِنُوا. { رواه ابوداود 3215 والترمذى 1713} واته‌: هیشامی‌ كوڕی‌ عامیر ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت ده‌ڵێ‌: پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم)  ده‌رباره‌ی‌ گۆڕی‌ شه‌هیده‌كانی‌ ئوحود فه‌رمووی‌: گۆڕه‌كان هه‌ڵكه‌نن‌و فراوان‌و قووڵ‌ ‌ورێك‌و پێكی‌ كه‌ن.

3ـ سوننه‌ته‌ گۆڕ لادر بێت:

 ئه‌گه‌ر زه‌وییه‌كه‌ ره‌ق‌و توند بوو، عن سَعْدَ بن أبی وَقَّاصٍ قال فی مَرَضِهِ الذی هَلَكَ فیه ألحدوا لی لَحْدًا وَانْصِبُوا عَلَیَّ اللَّبِنَ نَصْبًا كما صُنِعَ بِرَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) { رواه مسلم  966} واته‌: سه‌عدی‌ كوڕی‌ ئه‌بی وه‌ققاص ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت له‌ نه‌خۆشی مردنیدا وتی‌: گۆڕێكی‌ لادڕم بۆ هه‌ڵكه‌نن خشت به‌رووی‌ گۆڕیچه‌كه‌مدا هه‌ڵچنن هه‌روه‌كو چۆن بۆ پێغه‌مبه‌ری‌ خوا (صلى الله علیه وسلم) كرا.

عن عبدالله بن عَبَّاسٍ قال قال رسول اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) اللَّحْدُ لنا وَالشَّقُّ لِغَیْرِنَا. { رواه ابوداود 3208 والترمذی 1045 والنسائی 4/80 وابن ماجه 1554 حدیث حسن} واته‌: عه‌بدوڵڵای‌ كوڕی‌ عه‌بباس ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت ده‌ڵێ‌: پێغه‌مبه‌ری‌ خوا (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووی‌: لادڕ بۆ ئێمه‌یه‌و هه‌ڵكه‌ندن بۆ خه‌ڵكانی‌ تره‌.

لادڕ: واته‌ پاش هه‌ڵكه‌ندنی‌ گۆڕه‌كه‌و قوڵكردنی‌ له‌ رووی‌ قیبله‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ جێگای‌ مردوه‌وكه‌ ببێته‌وه‌ هه‌ڵده‌كه‌نرێ‌ مردووه‌كه‌ی‌ تێده‌خرێت، پاشان پشتی‌ مردووه‌كه‌ به‌خشت هه‌ڵده‌چنرێ‌.

به‌ڵام هه‌ڵكه‌ندن: چاڵێكه‌ له‌ ناوه‌راستی‌ گۆڕه‌كه‌داو ئه‌ملاولای‌ به‌ بلۆك یا خشت هه‌ڵئه‌چنرێت‌و مردووه‌كه‌ی‌ تیده‌خرێت به‌رد ئه‌خرێت به‌سه‌ری‌ بلۆكه‌كاندا وه‌كو گۆڕی‌ كوردستانی‌ خۆمان كه‌ به‌م جۆره‌ی‌ دووه‌میانه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر زه‌وییه‌كه‌ فشه‌ڵ‌ بوو ئه‌و ده‌بێت گۆڕه‌كه‌ هه‌ڵكه‌ندن بێت واته‌ ناوه‌راستی‌ هه‌ڵكه‌ندرێ‌ یا به‌ بلۆك هه‌ردوو لای‌ هه‌ڵچنرێت وه‌ك باسمان كرد.

4ـ شێوه‌ی‌ مردوو خستنه‌ ناو گۆڕ:

سوننه‌ته‌ له‌ پێشدا قاچه‌كانی‌ دابهێڵرێته‌ ناو گۆڕه‌كه‌ ئه‌گه‌ر توانرا، ان عبد اللَّهِ بن أَدْخَلَ الحارث الْقَبْرَ من قِبَلِ رِجْلَیْ الْقَبْرِ وقال هذا من السُّنَّةِ. { رواه ابوداود 3211 حدیث صحیح} واته‌: عه‌بدوڵڵای‌ كوڕی‌ زه‌ید حاریپی‌ خسته‌ ناو گۆڕه‌كه‌یه‌وه‌ له‌ پێشدا قاچه‌كانی‌ برده‌ ناو گۆڕه‌كه‌یه‌وه‌، وتی‌: ئه‌مه‌ سوننه‌ته‌.

5ـ كه‌سوكاری‌ مردووه‌كه‌ بینێژن چاكتره‌:

 خوای‌ گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: ( وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِی كِتَابِ اللَّهِ ) {‌الأحزاب: ٦} واته‌: له‌ كتێبی خوادا خزمان له‌ پشته‌وه‌ له‌ پێشترن بۆ یه‌كتری‌.

قال علی بن أبی طالب غسلت رسول الله ولی دفنه وإجنانه دون الناس أربعة علی والعباس والفضل وصالح مولى رسول الله (صلى الله علیه وسلم)). { رواه الحاكم 1/362 والبیهقی 4/53. حدیث صحیح} واته‌: عه‌لی‌ ده‌ڵێ‌: من پێغه‌مبه‌ری‌ خوام (صلى الله علیه وسلم) شۆرد... ‌و سه‌رپه‌رشتی‌ ناشتن‌و ئه‌سپه‌رده‌كردنی‌ چوار كه‌س بوون له‌ناو خه‌ڵكه‌كه‌دا عه‌لی‌‌و عه‌بباس ‌و فه‌زڵ‌و صاڵحی‌ به‌نده‌ی‌ ئازادكراوی‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم).

6ـ كاتێ‌ مردووه‌كه‌ خرایه‌ گۆڕ ئه‌م دوعایه‌ سوننه‌ته‌:

بِسْمِ اللَّهِ وَعَلَى سُنَّةِ رسول اللَّهِ) . (عن ابن عُمَرَ أَنَّ النبی (صلى الله علیه وسلم) كان إذا وَضَعَ الْمَیِّتَ فی الْقَبْرِ قال بِسْمِ اللَّهِ وَعَلَى سُنَّةِ رسول اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم). { رواه ابوداود 3213 والترمذی 1046 حدیث صحیح} واته‌: عه‌بدوڵڵای‌ كوڕی‌ عومه‌ر ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت ده‌ڵێ‌: پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) كاتێ‌ مردووه‌كه‌ ده‌نرایه‌ ناو گۆڕه‌كه‌ی‌ ده‌یفه‌رموو: (بِسْمِ اللَّهِ وَعَلَى سُنَّةِ رسول اللَّهِ).

7ـ سێ مشت خۆڵ‌ بكرێته‌ گۆڕه‌كه‌وه‌:

 سوننه‌ته‌ كه‌ مردووه‌كه‌ خرایه‌ گۆڕه‌كه‌ له‌ كاتی‌ داپۆشیندا سێ مشت خۆڵ‌ لای‌ سه‌رییه‌وه‌ بكرێته‌ گۆڕه‌كه‌ی‌، عن أبی هریرة رضی الله عنه قال: أن رسول الله (صلى الله علیه وسلم) صلى على جنازة ثم اتى القبر فحثى علیه من قبل رأسه ثلاثا. { رواه ابن ماجه 1565 حدیث صحیح} واته‌: ئه‌بوهوره‌یره‌ ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت ده‌ڵێ‌: پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) نوێژ له‌سه‌ر جه‌نازه‌یه‌ك كرد، پاشان هاته‌ سه‌ر قه‌بری‌ مردووه‌كه‌‌و لای‌ سه‌رییه‌وه‌ سێ مشت خۆڵی‌ كرد به‌سه‌ریدا.

ده‌یه‌م: سوننه‌ته‌كانی‌ پاش ناشتن:

1ـ به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ گۆڕ بستێك:

بۆ ئه‌وه‌ی‌ بزانرێت گۆڕه‌و بپارێزرێت، به‌ڵام له‌ بستێك زیاتر حه‌رامه‌، عن جابر : أن النبی (صلى الله علیه وسلم) ألحد له لحدا ونصب علیه اللبن نصبا ورفع قبره من الأرض نحوا من شبر. { رواه لبن حبان 2160 والبیهقی 3/410 حدیث حسن} واته‌: جابیر ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت ده‌ڵی‌: پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) گۆڕی‌ لادڕی‌ بۆ هه‌ڵكه‌نرا پشته‌وه‌شی به‌ خشت هه‌ڵچنرا،... گۆڕه‌كه‌شی به‌ قه‌ده‌ر بستێك له‌ زه‌وی‌ به‌رزكرایه‌وه‌.

2ـ به‌ به‌ردێك یا شتی‌ له‌و جۆره‌ دیاری‌ بكرێت:

بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌س ‌و كاری‌ له‌ نزیكیدا بنێژرێت ‌و بشناسرێته‌وه‌ بۆ سه‌ردانی‌ ‌و دوعا بۆ كردنی‌، عن الْمُطَّلِبِ قال لَمَّا مَاتَ عُثْمَانُ بن مَظْعُونٍ أُخْرِجَ بِجَنَازَتِهِ فَدُفِنَ أمر النبی (صلى الله علیه وسلم) رَجُلًا أَنْ یَأْتِیَهُ بِحَجَرٍ فلم یَسْتَطِعْ حَمْلَهُ فَقَامَ إِلَیْهَا رسول اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) وَحَسَرَ عن ذِرَاعَیْهِ قال كَثِیرٌ قال الْمُطَّلِبُ قال الذی یُخْبِرُنِی ذلك عن رسول اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) قال كَأَنِّی أَنْظُرُ إلى بَیَاضِ ذِرَاعَیْ رسول اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) حین حَسَرَ عنهما ثُمَّ حَمَلَهَا فَوَضَعَهَا عِنْدَ رَأْسِهِ وقال أَتَعَلَّمُ بها قَبْرَ أَخِی وَأَدْفِنُ إلیه من مَاتَ من أَهْلِی. { رواه ابوداود 3206 والبیهقی 3/412 حدیث حسن} واته‌: موته‌ڵیب ده‌ڵێ‌: كاتێ‌ عوسمانی‌ كوڕی‌ مه‌زعون مرد ـ كه‌ برای‌ شیری‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) بوو، جانه‌زاكه‌ی‌ برایه‌ ده‌ره‌وه‌و نێژرا، پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمانی‌ كرد به‌ پیاوێ‌ كه‌ به‌ردێكی‌ بۆ بێنێ‌، جا پیاوه‌كه‌ نه‌یتوانی‌ به‌رده‌كه‌ هه‌ڵگرێ‌، ئه‌نجا پێغه‌مبه‌ریش هه‌ڵساو هه‌ردوو قۆڵی‌ لێ هه‌ڵكرد ـ كه‌پیر وتی‌ موته‌لیب وتی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ بۆی‌ گێڕاومه‌ته‌وه‌ و وتی‌: ده‌ڵێ‌ سپێتی‌ هه‌ردوو باڵی‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) ئێساش به‌ پێش چاومه‌وه‌یه‌ كاتێ‌ هه‌ڵی‌ كردبوون، پاشان به‌رده‌كه‌ی‌ هه‌ڵگرت‌و بردی‌ بۆ لای‌ سه‌ری‌ مردووه‌كه‌ دایاناو فه‌رمووی‌: بۆ ئه‌وه‌ی‌ گۆڕی‌ براكه‌می‌ پێ بزانم‌و كه‌سوكاریشم له‌ نزیكیدا بنێژم.

3ـ راوه‌ستان لای‌ گۆڕه‌كه‌‌و دوعاكردن بۆی‌:

پاش ناشتنی‌ مردووه‌كه‌ سوننه‌ته‌ داوای‌ لێبوردن‌و داوای‌ دامه‌زراوی‌ بۆ بكرێت له‌وه‌ڵامدانه‌وه‌ی‌ فریشته‌كان كه‌ پرسیاری‌ لێده‌كه‌ن، عن عُثْمَانَ بن عَفَّانَ قال كان النبی (صلى الله علیه وسلم)  إذا فَرَغَ من دَفْنِ الْمَیِّتِ وَقَفَ علیه فقال اسْتَغْفِرُوا لآخِیكُمْ وَسَلُوا له التثبیت فإنه الْآنَ یُسْأَلُ. { رواه ابوداود 3221 والحاكم 1/370 والبیهقی 4/56 حدیث صحیح} واته‌:  عوسمانی‌ كوڕی‌ عه‌ففان ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت ده‌ڵێ‌: پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) هه‌ركاتێ‌ له‌ ناشتنی‌ مردوویه‌ك ببوایه‌ته‌وه‌و له‌ سه‌ری‌ راده‌وه‌ستاو ده‌یفه‌رموو: داوای‌ لێخشبوون بكه‌ن بۆ براكه‌تان ‌و داوای‌ دامه‌زراوی‌ بۆ بكه‌ن، چونكه‌ تا ئێستا پرسیاری‌ لێ ده‌كرێ‌.

------------------------------------------------------------

ئه‌م بابه‌ته‌ له‌لایه‌ن ماڵپه‌ری ئیسلام كورد كراوه‌ به‌ 2 به‌ش

          

صفحات سایت

پیچک