تبلیغات
ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 



حوکمی له‌بار بردنی کۆرپه‌له‌ (الإجهاض )


ئاماده‌كردنی: كوری پاكــ

بۆچوونی ئیسلام به‌رامبه‌ر له‌باربردنی کۆرپەلە


ئایینی پیرۆزی ئیسلام دیاریی خودای په‌روه‌ردگاره‌ بۆ مرۆڤایه‌تی و بۆ پاراستنی مرۆڤ. دیارییەکه‌ بۆ پاراستنی پێنج شتی سه‌ره‌کی،
وه‌ك : ئایین، گیان، نامووس، عه‌قڵ، سه‌روه‌ت و سامان. به‌پێچه‌وانه‌ی عه‌لمانییه‌ت، له‌باربردنی کۆرپەلە له‌ ئیسلامدا تاوانه‌ و حه‌رامه‌ له‌به‌ر چه‌ند خاڵێك:


١ - هه‌روه‌ك باسمان کرد ئیسلام هاتووه‌ بۆ پاراستنی پێنج شتی سه‌ره‌کی، یه‌ك له‌و شتانه‌ گیانی مرۆڤه‌کانه‌.


٢- له‌باربردنی کۆرپەلە پێچه‌وانه‌ی خاڵێکه‌ له‌ خاڵه ‌هه‌ره‌ گرینگه‌کانی هاوسه‌رگیری ئه‌میشیان مناڵبوونه‌. مناڵبوون هێز و توانایه، بۆیه‌ خوای په‌روه‌ردگار مننه‌ت ده‌کات به‌سه‌ر نه‌وه‌کانی ئیسرائیل و ده‌فه‌رموێت: (وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِیرًاً). (الاسراء: ٦). واتا: ماڵ و سامان و کوڕی زۆرتان پێده‌به‌خشین و واتان لێده‌که‌ین که‌ زۆر ئاماده‌ بن بۆ هێرشبردن و په‌لاماردان و پڕوپاگه‌نده‌کردن.


پێغه‌مبه‌ری سه‌روه‌ریشمان فه‌رمانمان پێده‌کات و ده‌فەرموێت: "تزوجوا الودود الولود فإنی مكاثر بكم الأمم یوم القیامة." واتە: ئه‌و ئافره‌تانەی گوێڕایه‌ڵن و مناڵیان ده‌بێت، بیانخوازن! ئوممه‌تی ئیسلام به‌ ئێوه‌ زیاد ده‌که‌م ڕۆژی دوایی.


٣- له‌باربردنی کۆرپەلە گومانبردنی خراپه‌ به‌ خودا، چونکه‌ که‌سانێك ڕێگری لە مناڵبوون ده‌که‌ن یاخود په‌نا ده‌به‌نه‌ به‌ر له‌باربردنی کۆرپەلە له‌ترسی خه‌رجیی به‌خێوکردنی یاخود په‌روه‌رده‌کردن یاخود چاودێریی پێگه‌یاندنی وهتد... ئه‌م گومانانه‌ هه‌مووی گومانبردنی خراپە‌ به‌ خودا؛ خوای په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رمووێت: (وما من دابة فی الأرض إلا على الله رزقها). (هود: ٦). واتا: هیچ زینده‌وه‌رێك نییه‌ له‌م زه‌وییه‌دا ڕزق و ڕۆزییه‌که‌ی له‌سه‌ر خوا نه‌بێت.


٤- له ‌لاوازیی ئیماندا به‌م شێوه‌ بیانوو بۆ خۆی ده‌هێنێته‌وه‌ گوایه‌ دانه‌یه‌ك کۆرپەلەت هه‌بێت یان دوان، چاکتره‌ له‌ زۆر سه‌باره‌ت به ‌په‌روه‌رده‌کردن له‌سه‌ر ئیسلام و ئیمان. 
له‌ وەڵامی ئه‌م گومانه‌ ده‌ڵێین: تۆی دایك یاخود باوك له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا نووح -سه‌لامی خوای له‌سه‌ر بێت- نه ‌موسوڵمانتری و ‌نه‌ زاناتری. ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ یه‌کێکه‌ له‌و پێنج پێغه‌مبه‌رانه‌ که‌ له‌لای خوا له‌ هه‌موو پێغه‌مبه‌رانی تر به‌رزرترن له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا نه‌یتوانی کوڕه‌که‌ی خۆی بێنێته‌ سه‌ر ڕێگا و له‌گه‌ڵ کافراندا به‌هیلاك چوو به‌کافری.



په‌روه‌رده‌ له‌ده‌ست خوا‌یه‌ و وه‌ك ڕزق وایه‌؛ نییه‌تی دایك و باوك پێش دروستبوونی کۆرپەلە و له‌کاتی دروستبووندا کاردانه‌وه‌ی ده‌بێت،
بۆنمونه‌: دایکی مه‌ریه‌م‌ نییه‌تی بۆ خوا بوو و وتی خوایه‌ ئه‌وه‌ی ناو سکم نه‌زری تۆ بێت بۆ بانگه‌وازی خوا و به‌رگریکردن له‌ دینی خوا و خزمه‌تکاری قودسی پیرۆز بێت. 
دواتر که‌ مناڵەکه‌ له‌دایك ده‌بێت، ده‌بینێت کچه‌! وتی: خودایه‌ ئه‌وه‌ من کچم بوو، خۆیشت ده‌زانیت کچه‌ و کچ وه‌ك کوڕی بۆ ناکرێت،
به‌ڵام من له‌ په‌یمانی خۆم په‌شیمان نابمه‌وه‌. ناوم نا مه‌ریم و‌ بە تۆی پەنا ده‌گرم ئه‌و کچه‌م و ئه‌وه‌ی له‌م کچه‌ دێته‌ دونیا.
چونکه‌ نییه‌ته‌کەی بۆ خودا بوو، له‌ په‌یمانه‌که‌ی په‌شیمان نه‌بوو‌یه‌وه و‌ خوای په‌روه‌ردگار قه‌بووڵی کرد. ئینجا خوای په‌روه‌ردگار به ‌شێوه‌یه‌کی جوان و په‌سه‌ند مه‌ریه‌می وه‌رگرت. زۆر به‌جوانی پێیگه‌یاند و ئه‌م کچه‌ پاکه‌ی کرده‌ موعجیزه‌یه‌ك و ئایه‌تێك تا ڕۆژی دوایی، تا موسوڵمانێك مابێت له‌ زه‌وه‌ی باسی ده‌کات و ناوی هەتاهەتایه‌ له‌ دونیا ده‌مێنێت.


ئه‌م کچه‌ بوو به‌ دایکی عیسا -سه‌لامی خوای له‌سه‌ر بێت-. به‌ڵێ، نییه‌ت ده‌ور ده‌بینێت. په‌روه‌رده‌ به‌ده‌ست تۆ نییه‌، به‌ده‌ست خوای په‌روه‌ردگاره‌. هاوشێوه‌ی ڕزقه؛ تۆ وه‌ك دایك یاخود باوك هۆکاره‌کانی په‌روه‌رده‌ ده‌گریته‌ به‌ر و پشت به‌ خودا ده‌به‌ستیت‌.


به‌کورتی شه‌ریعه‌تی ئیسلامی پیرۆز له‌باربردنی کۆرپەلە به‌حه‌رام داده‌نێت، ته‌نها چه‌ند شێوه‌یه‌ك نه‌بێت بۆیه‌ پێویستمان به‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی چڕوپڕه‌.
له‌باربردنی کۆرپەلە به‌گشتی


به‌گشتی له‌باربردنی کۆرپەلە دابه‌ش ده‌بێت بۆ دوو جۆر، واتا دوو جۆری له‌باربردنی کۆرپەلەمان هه‌یه‌ له‌ڕوانگه‌ی ئیسلامەوە.


جۆری یه‌که‌م


کردارێکی خۆویسته‌. منداڵدانی ئافره‌ت له‌خۆیه‌وه‌ پاڵ به‌ کۆرپه‌له‌وه‌ ده‌نێت بۆ ده‌ره‌وه‌ و کۆرپەلەه‌که‌ له‌بار ده‌چێت به‌بێ ئه‌وه‌ی دایك یان که‌سی تر هۆکار بن بۆ له‌ناوبردنی ئه‌م کۆرپه‌له‌یه‌.
وه‌ ‌زانستی سه‌رده‌م ئاماژه‌ به‌ هۆکاری ئه‌م کرداره‌ی منداڵدان ده‌کات و ده‌ڵێت حه‌فتا تا نه‌وه‌ت له ‌سه‌دی (٧٠% - ٩٠% ) ئه‌م جۆره‌ کۆرپه‌لانه‌ پێداویستی به‌رده‌وامی ژیانیان لێنه‌خوڵقاوه‌، واتا (مشوه)ن. ئه‌مەش یه‌کێکه‌ له‌ ڕه‌حمه‌ته‌کانی خوای په‌روه‌ردگار به‌ مرۆڤایه‌تی و ئه‌م زانیارییه‌ ده‌دات به‌ منداڵدان و ئه‌م جۆره‌ دروستکراوه‌ بکاته‌ ده‌ره‌وه‌. 
له‌ڕێگه‌ی سودفه‌وه‌ نییه‌ وه‌ك عه‌لمانییەکی بۆگه‌ن بۆی ده‌چێت، به‌ڵکوو خاوه‌نێکی لێزان هه‌یه‌ دروستکه‌ریه‌تی و له‌ چاودێری ئه‌ودایه‌.


حوکمی جۆری یه‌که‌می له‌بارچوونی کۆرپەلە


ئه‌م جۆره‌ له‌بارچوونه‌ هیچ تاوانێکی له‌سه‌ر نییه‌ و به‌ڵکوو وه‌ك ئاماژه‌مان بۆی کرد، یه‌کێکه‌ له‌ ڕه‌حمه‌ته‌کانی خوای په‌روه‌ردگار بۆ مرۆڤه‌کان و چۆن پزیشکانیش ئاماژه‌ی بۆ ده‌که‌ن.


جۆری دووه‌می له‌باربردنی کۆرپەلە


ئه‌م جۆره‌یان ته‌وه‌ری باسه‌که‌مان ده‌بێت که ‌له‌باربردنی کۆرپەلەیە به‌بێ پێویستییەکی شه‌رعی‌.
ئه‌م جۆره‌یان زانایان دابه‌شی سه‌ر سێ جۆری ده‌که‌ن:


١- له‌باربردن (الاجهاض) له‌ماوه‌ی چلڕۆژه‌دا و سه‌ره‌تاکانی جێگیربوونی هێلکه‌ پیتراوه‌که‌ له‌ منداڵداندا


٢- له‌باربردن (الاجهاض) له‌دوای چلڕۆژ‌ەدا و پێش گیانتێچوون


٣- له‌باربردن (الاجهاض) له‌دوای گیانتێچوون و وه‌جووڵه‌هاتنی کۆرپه‌له‌


جۆری یه‌که‌م
١- له‌باربردنی کۆرپه‌له‌ له ‌ته‌مه‌نی چلڕۆژه‌دا


ئه‌م شێوه‌یان خه‌ڵکانێکی زۆر پرسیاری لێوه‌ ده‌که‌ن،
بۆ نموونه‌: 
-- که‌سێك یان ئافره‌تێك کۆرپەلەی بووه‌؛ دوای کۆرپەلەبوون ڕاسته‌وخۆ سکی ده‌بێته‌وه،‌ بۆیه‌ ئافره‌ته‌که‌ نایه‌وێت کۆرپەلەکان به‌دوای یه‌کتر بێن.
-- یاخود که‌سێك تازه‌ ژنی هێناوه‌ له‌دوای گواستنه‌وه‌ بۆ ماوه‌یه‌کی که‌م خێزانه‌که‌ی سکی ده‌بێت. پیاوه‌که‌ یاخود ئافره‌ته‌که‌ یاخود هه‌ردووکیان حه‌زی پێناکه‌ن و ده‌یانه‌وێت ماوه‌یه‌ك بێ کۆرپەلە بن! بۆیه‌ ده‌یانه‌وێت ئه‌م کۆرپەلەیه‌ له‌بار بچێت که ‌هێشتا سه‌ره‌تای جێگیربوونیه‌تی له‌ منداڵدانی دایکدا.
-- یاخود کێشه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌نێوان ژن و مێرددا و دوای ته‌ڵاقدانی ئافره‌ت ئافره‌تی ته‌ڵاقدراو بیر له‌ له‌ناوچوونی دووگیانییه‌که‌ی ده‌کاته‌وه‌.
حوکمی ئه‌م جۆره‌ له‌باربردنه‌


زانایان دوو بۆچوونی جیاوازیان هه‌یه بۆ ئه‌م جۆره‌ له‌باربردنه‌:


١- بارله‌باربردن هه‌رچه‌نده‌ سه‌ره‌تا بێت و له‌ چل ڕۆژ تێپه‌ڕی نه‌کردبێت، حه‌رامه‌ و ناشه‌رعییه‌. ئه‌مه‌ بۆچوونی ئیمامی مالیکه‌ وه‌ (ابن رجب)،‌ (العز بن عبد االسلام)،‌ (ابن الجوزی) و‌ بۆچوونی (شیخ الإسلام ابن تیمیة) و ‌هه‌روه‌ها بۆچوونی مه‌زهه‌بی (الظاهریة)یه‌.


به‌ڵگه‌ و ده‌لیلی ئه‌م زانا به‌ڕێزانه‌ی که ‌به‌حه‌رامی ده‌زانن


فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌ و میهره‌بان که‌ ده‌فه‌رموێت: (وإذا الموؤدة سئلت * بأی ذنب قتلت). التکویر: ٨-٩. واتا: کاتێك کچی زینده‌به‌چاڵکراو پرسیاری لێده‌کرێت به‌ چ گوناهێك، به‌ چ تۆمه‌تێك کوژرا؟!
وشه‌ی (الموؤدة) واتای (أَد ابنتَهُ یَئِدُها وأْدا: دَفَنَها فـی القبر وهی حیة): (خنکاندن، بنبڕکردن، له‌ناو بردن، نه‌هێشتن) ئه‌و واتانه‌ هه‌مووی ده‌گرێته‌وه‌، به‌ڵام خوای په‌روه‌ردگار ئیسلامی پیرۆزی بۆمان ڕه‌وانه‌ کرد بۆ پاراستنی ئافره‌تان له‌ خنکاندن و له‌ناوبردن و زینده‌به‌چاڵکردن.


ئینجا ئه‌م ئایه‌ته‌ چ په‌یوه‌ندیی به‌ باسی له‌ناوبردنی به‌ره‌ که‌ ته‌مه‌نی له‌ چل ڕۆژ تێنه‌په‌ڕیوه‌؟
پێشه‌وامان پێغه‌مبه‌ری سه‌روه‌ر له‌ باسی (العزل) که ‌له‌کاتی جووتبووندا پیاو تۆو (منی) بێنێته‌وه،‌ به‌ڵام له‌ده‌ره‌وه‌ی دامێندا، به‌م ڕه‌فتاره‌ یاخود به‌م مەنییه‌ ده‌فه‌رموێت: (وأداً خفیاً)، وشه‌ی (أداً) وشه‌یه‌کی سیانییه‌ و واتای (الموؤدة) ده‌گه‌یه‌نێت. ئینجا ئه‌م زانایانه‌ ده‌فه‌رموون ئه‌گه‌ر مه‌نی له‌ده‌ره‌وه‌ی ڕه‌حم بێت، واتای (الموؤدة ) بدات ئه‌وکات له‌نێو ڕه‌حمدا واتاکه‌ی زیاتره‌.


به‌ڵگەی تر فه‌رمووده‌یەکی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) که‌ ئیبن مەسعوود -ڕه‌زا و ڕه‌حمه‌تی خوای له‌سه‌ر بێت- بۆمان ده‌گێڕێته‌وه‌ و ده‌فه‌رموێت پێغه‌مبه‌ری پێشه‌وامان (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووی: "إن أحدكم یجمع خلقه فی بطن أمه أربعین یوما نطفة ثم یكون علقة مثل ذلك ثم یكون مضغة مثل ذلك..." له‌م فه‌رموووده‌یه‌دا ئاماژه‌ به‌ دروستبوونی کۆرپەلە ده‌کات له‌ ڕه‌حمی دایك، که‌چی له‌ ته‌مه‌نی چلڕۆژیدا هه‌موو پێویستییه‌کانی ژیانی بۆ ئاماده‌کراوه‌ له‌ شێوه‌ و کوڕ یان کچ، کورت یان درێژ. ئه‌م سیفه‌تانه‌ی له‌ باوکه‌وه‌ بۆی ماوه‌ته‌وه‌ له‌ جیناتی کۆرپەلەه‌که‌دا هه‌مووی هه‌یه،‌ به‌ڵام نادیاره و به‌چاو نابینرێت، بۆیه‌ نابێت ده‌ستدرێژی بکرێته‌ سه‌ر و ده‌بێت حورمه‌تی پارێزراو بێت.


زانستی ئێستاش له‌گه‌ڵ ئه‌م بۆچوونه‌ن؛ ئه‌میش نیشانه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تیی پێغه‌مبه‌ره‌ -دروودی خوای له‌سه‌ر بێت-.
به‌ڵگه‌یه‌کی تر:


حه‌دلێده‌رکردن، بۆ نموونه‌ ئافره‌تی دووگیان ئه‌گه‌ر دوو گیانییه‌کەیشی له‌ چلڕۆژیدا بوو و سه‌رەتای بوو، که‌سێکی کوشت به‌ناحه‌ق یاخود زینای کرد و شووی کردبوو یان شووی هه‌بێت، ئه‌م حوکمه‌ی له‌سه‌ر جێبه‌جێ ناکرێت تا دووگیانییه‌کەی یان باره‌که‌ی داده‌نێت.
‌که‌واته‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م قه‌تره‌ئاوه‌ له‌نێو منداڵداندا که‌ ته‌مه‌نی له‌نێوان چل ڕۆژ دایه،‌ لای خودا قه‌دری نه‌بوایه،‌ به‌م شێوه‌یه‌ حوکمێك له‌ حوکمه‌کانی خودای بۆ نه‌ده‌وه‌ستا و دوا نه‌ده‌خرا.


٢- بۆچوونی دووه‌م له‌مه‌ڕ زانایانی ئیسلام زۆرێکیان له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دان که‌ ئاسایی بێت واتا ڕێگه‌پێدراوه‌ و حه‌رام نییه‌ وه‌ك (الحنفیة والشافعیة والحنابلة). به‌ڵگه ‌و ده‌لیلی بۆچوونی دووه‌م که‌ به‌لایانه‌وه‌ حه‌ڵاله له‌ چل ڕۆژی یه‌که‌م ئافره‌ت باره‌که‌ی (الحمل) له‌به‌ین ببات، ئه‌م ئایه‌ته‌یه‌ که‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا خوای په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رموێت: (یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِی رَیْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِّن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِن عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَغَیْرِ مُخَلَّقَةٍ لنبین لکم). (الحج : ٥). واتا: ئه‌ی خه‌ڵکینه،‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گومانتان له‌ زیندووبوونه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌وه‌ چاك بزانن که‌ ئێمه‌ سه‌ره‌تا ئێوه‌مان له‌ خاك و خۆڵ دروست کردووه‌، له‌وه‌ودوا (نه‌وه‌کان) له‌ نوتفه‌یه‌ك (په‌یدابوون)، پاشان نوتفه‌ش ده‌بێته‌ خۆهه‌ڵواسه‌رێك له‌ناو مناڵداندا، له‌وه‌ودوا ده‌بێته‌ گۆشتپاره‌یه‌کی ته‌واو و سه‌روسیمادار یان ناته‌واو. (هه‌موو ئه‌م شتانه‌ ده‌هێنینه‌وه‌ یادتان) تا بۆتان ڕوون بکه‌ینه‌وه‌ که‌ ئێمه‌ ئاوا ئێوه‌مان دروست کدووه‌ و دووباره‌ دروستکردنه‌وه‌شتان لامان ئاسانه‌.
به‌ڵگه‌یان له‌م ئایه‌ته‌ له‌م چه‌ند وشه‌یه‌یه‌ (مُّخَلَّقَةٍ وَغَیْرِ مُخَلَّقَةٍ) واتا: گۆشتپارەیەکی ته‌واو یان ناته‌واو.


ئه‌م زانایانه‌ به‌م شێوه‌ له‌م ئایه‌ته‌ حاڵی بوونه،‌ گوایه‌ ئه‌گه‌ر کۆرپه‌له‌ نه‌گات به‌م کاته‌، که‌واته‌ دروستکراو نییه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ نه‌بووبێت وایه‌.
ئینجا ئه‌م ئاوه‌ یاخود ئه‌م مه‌نییه‌ که‌ له‌ منداڵداندا جێگیر بووه،‌ هچ نرخێکی نییه‌ چونکه‌ دروست نه‌بووه‌ هێشتا، بۆیه‌ ئاسایییه‌ ئه‌گه‌ر بێحورمه‌تیی له‌گه‌ڵ بکرێت و له‌به‌ین ببرێت.


تێبینی: زانایانی تر به‌م شێوه‌ وەڵامی ئه‌م زانایانه‌ ده‌ده‌نه‌وه‌ و ده‌فه‌رموون: ئه‌م دروستبوونه‌ی له‌م ئایه‌ته‌دا خودا ئاماژه‌ی بۆ ده‌کات، ئه‌مه‌ دروستبوونی ئاشکرایه‌ و مانای ئه‌مه‌ ناگه‌یه‌نێت ئه‌گه‌ر کۆرپەلە له‌ سه‌ره‌تای پیتێن و جێگیربووندا دروست نه‌بووبێت، چونکه‌ دروستبوون دوو جۆره‌ له‌ڕوانگه‌ی ئیسلامەوە:


١- دروستبوونی نهێنی، که ‌کۆرپه‌له‌ له‌ مه‌نیی پیاوه‌که‌ هه‌موو ئه‌ندامێکی دروستبوونی بۆ دراوه‌ و مرۆڤێکی دروستی نادیاره‌ وه‌ك پێغه‌مبه‌ری پێشه‌وامان (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووی: "إن أحدكم یجمع خلقه فی بطن أمه أربعین یوما نطفة ثم یكون علقة مثل ذلك ثم یكون مضغة مثل ذلك..." له‌م فه‌رموووده‌یه‌دا ئاماژه‌ به‌ دروستبوونی کۆرپەلە ده‌کات له‌ ڕه‌حمی دایكدا، که‌چی له‌ ته‌مه‌نی (چلڕۆژیدا هه‌موو پێویستییه‌کانی ژیانی بۆ ئاماده ‌کراوه)‌ له‌ شێوه‌ و کوڕ یان کچ، کورت یان درێژ. ئه‌م سیفه‌تانەی له‌ باوکه‌ بۆ ماوه‌ته‌وه‌ له‌ جیناتی کۆرپەلەه‌که‌دا هه‌مووی هه‌یه،‌ به‌ڵام نادیاره و نابینرێت.


٢- دروستبوونی ئاشکرا، وه‌ك ئه‌م ئایه‌ته‌ که‌ ئاماژه‌ی بۆ ده‌کات ئه‌میشیان له‌دوای مه‌نی له‌نێو منداڵداندا جێگیر ده‌بێت و دواتر ده‌بێت به‌ پارچه‌ گۆشتپاره‌ی (مضغة)، دواتر ئه‌م گۆشتپارەه‌ شێوازی ده‌گۆڕێت بۆ ئێسقان، دواتر ئێسقانه‌کان به‌ گۆشت داده‌پۆشرێن،
وه‌ك قورئانی پیرۆز ده‌فه‌رموێت: (فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا) و زانستی سه‌رده‌میش دانی پێداده‌نێت و دواتر گۆشت ئێسقانه‌کان داده‌پۆشێت، به‌ڵام ئێسقانه‌کان نه‌رمن و هیچ کۆرپەلەێك که‌ له‌بار ده‌چێت و تازه‌یه‌ په‌یکه‌ری ئێسقان نابێت به‌ڵکوو وه‌ك پارچه‌گۆشت دێته‌ به‌رچاو و وه‌ك شێلکه‌سه‌ر له‌ سه‌رەتای کۆرپەلە له‌دایکبووندا، که‌چی ئێسقانه‌ و ئێسكه‌کان نه‌رمن! دوای ئه‌م کاته‌ ئه‌ندامه‌کانی ده‌رده‌که‌ون و له‌یه‌ك جیا ده‌کرێنه‌وه.


به‌ڵگه‌یه‌کی تری بۆچوونه‌كەی دووه‌م
که‌ به‌ڕه‌وای ده‌زانن کۆرپەلە له‌بەین ببرێت له‌ چله‌ی یه‌که‌م؛ ئه‌میشیان ‌ئه‌م فه‌رمووده‌ی (جابر)ه‌ -ڕه‌زامه‌ندیی خوای له‌سه‌ر بێت- كە ده‌فه‌رمووێت: كنا نعزل والقرآن ینزل. باسی (العزل) که‌ له‌کاتی جووتبووندا پیاو مەنی بێنێته‌وه‌، به‌ڵام له‌ده‌ره‌وه‌ی دامێنی ئافره‌تدا. ئه‌م کاره‌ی هه‌واڵانی پێغه‌مبه‌ر و بێده‌نگیی پێغه‌مبه‌ر له‌م ڕه‌فتاره‌یاندا واتای ئه‌وە ‌ده‌گه‌یه‌نێت مه‌نی ئه‌گه‌ر هه‌ر نرخێکی بوایه،‌ پێغه‌مبه‌ری پێشه‌وا ڕێگری ئه‌م کاره‌ی لێده‌کردن،
که‌واته‌ مه‌نی تا نه‌بووبێت به‌ گۆشتپارە، ده‌کرێت له‌ناو ببرێت.


لە وه‌ڵامی زانایان بۆ بۆچوونی دووه‌می ئه‌و پێشه‌وا به‌ڕێزانه‌ی ئیسلام، ده‌فه‌رموون: جیاوازی زۆره‌ له‌نێوان ئه‌و مه‌نییه‌ی که‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی دامێن به‌تاڵ ده‌کرێت له‌گه‌ڵ ئه‌و مه‌نییه‌ی که‌ ده‌کرێته‌ منداڵدانه‌وه،
چونکه‌ مه‌نی که‌ که‌وته‌ منداڵدان ئیتر جێگیر ده‌بێت، وه‌ك خوای په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رموێت: (ألم نخلقكم من ماء مهین * فجعلناه فی قرار مكین). (المرسلات: ٢٠-٢١). واتا: ئایا له ‌ئاوێكی په‌ست و لاواز دروستمان نه‌كردن؟! جا خستمانه‌ ناو جێگایه‌كی پته‌و و قایمه‌وه‌ كه‌ منداڵدانه.


بۆیه‌ حورمه‌تی مه‌نی بەر لەوەی جێگیر ببێت له‌ منداڵداندا، جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ مه‌نی که‌ ده‌کرێته‌ نێو منداڵدان؛ ده‌کرێته‌ ئه‌و شوێنه‌ی بۆی ئاماده‌ کراوه‌ که‌ بیپاڕێزێت، چۆن ده‌کرێت له‌م شوێنه‌ پارێزراوه‌ ئازار ‌بدرێت و بێڕێزی له‌گه‌ڵ ‌بکرێت؟!


بنه‌مایه‌کی شه‌رعیشمان هه‌یه‌، ده‌فه‌رموێت: "أن الدفع أهون من الرفع." (الدفع) مەنییه‌ پێش ئەوەی بکرێته‌ منداڵدانه‌وه و (العزل) ده‌گرێته‌وه‌ و (الرفع) مەنی ده‌گرێته‌وه‌ دوای جێگیربوون له‌ منداڵداندا.


ئینجا زانایانی ئیسلام له ‌کۆن و ئێستادا به‌حه‌رامیان زانیوه‌ ئافره‌ت کۆرپەلە له‌بار ببات، هه‌رچه‌نده‌ بەر لە گیانتێچووندا بێت یاخود له‌سه‌ره‌تای بووندا بێت، له‌کاتی پیتان و جووتبوونی کرۆمۆسۆمه‌کاندا بێت، خوای په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رموێت: (وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِی الأَرْضِ لِیُفْسِدَ فِیِهَا وَیُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللّهُ لاَ یُحِبُّ الفَسَاد). (البقرة: ٢٠٥). واتا: هه‌رکاتێك ئه‌و جۆره‌ که‌سه‌ پشتی هه‌ڵکرد و ده‌سه‌ڵاتی په‌یدا کرد، هه‌وڵ و کۆشش ده‌دات له‌ زه‌ویدا تا ئاشووب به‌رپا بکات و خراپه‌ بڕوێنێت و کشتوکاڵ له‌ناو ببات و پاکتاوکردنی ڕه‌گه‌زی ئه‌نجام بدات. بێ گومان خوا بێفەڕی (فساد) و خراپه‌ و تاوانی ناوێت. . له‌باربردنی کۆرپەلەش پاکتاوکردنی ڕه‌گه‌زییە‌ دوای جێگیربوونی هه‌نگاوی یه‌که‌می له‌ مناڵداندا. بۆیه‌ له‌لای مالیکییه‌کان به‌م شێوه‌ باس له‌م کرداره‌ ده‌کرێت؛ زانای به‌ناوبانگی مالیکی مه‌زهه‌ب (الدردیر) ده‌فه‌رموێت: (لایجوز إخراج المنی المتكون فی الرحم ولو قبل الأربعین یوما.) واتا: نابێت مه‌نی له‌ منداڵداندا بکرێته‌ ده‌ره‌وه‌ هه‌رچه‌ند چل ڕۆژی پڕ نه‌کردبێتەوە.


‌هه‌روه‌ها لیژنه‌ی فه‌توای زانایانی حیجاز (فتوى اللجنة الدائمة للإفتاء) ده‌فه‌رموون: (الأصل أنَّ إسقاط الحمل فی مختلف مراحله لا یجوز شرعاً.) واتە: بارله‌باربردن له ‌هه‌ر هه‌نگاوێکی دروستبووندا بێت، نادروسته ‌و نابێت له‌شه‌ریعه‌تدا.


له ‌فه‌توایه‌کی تریاندا ده‌فه‌رموون: (إسقاط الحمـل فی مـدة الطور الأول وهـی مـدة الأربعین لا تجوز إلا لدفـع ضرر متوقع أو تحقیـق مصلحـة شرعیة، تقدر كل حالة بعینها من المختصـین طبـا وشرعا، أمـا إسـقاطه فی هذه المدة خشیة المشقة فی تربیة الأولاد أو خوفـا من العجـز عن تكـالیف المعیشة والتعلیـم، أو من أجـل مسـتقبلهم أو اكتفاء بما لدى الزوجین من الأولاد - فغیر جائز.) ژماره‌ی فه‌توا ١٧٥٧٦.
واتا: بارله‌باربردن له‌ هه‌نگاوی یه‌که‌می دروستبوونیدا -که ‌ئه‌وکاته‌ ده‌گه‌یه‌نێت چل ڕۆژی یه‌کەمه-‌، نادروسته‌ و نابێت له‌ شه‌ریعه‌تدا ته‌نها مه‌گه‌ر به‌مسۆگه‌ر زه‌ره‌رێکی چاوه‌ڕوانکروای لێبکه‌وێته‌وه‌ یاخود له‌ مسۆگه‌رکردنی به‌رژه‌وه‌ندییەکی شه‌رعیدا بێت؛ ئه‌مه‌شیان پزیشکان و زانایان بڕیاری له‌سه‌ر ده‌ده‌ن. به‌ڵام له‌ناوبردنی له‌م ته‌مه‌نه‌دا له‌ترسی پێگه‌یاندنی منداڵ یاخود له‌ترسی خه‌رجیی ژیان و په‌روه‌رده‌کردنی، یاخود له‌پێناو دواڕۆژی مناڵانی تر یاخود ئه‌وه‌نده‌ مناڵیان به‌سه‌ که‌ هه‌یانه‌ ژن و مێرد، ئه‌م هۆکارانه‌ هیچیان دروست نییه.. ئه‌م پێویستیه‌ و ڕێگه‌پێدانی کۆرپەلە له‌باربردن یاخود بارله‌باربردن ‌دواتر باسی لێده‌که‌ین که‌ی ڕێگه‌ی پێدراوه‌ له‌ ئاینی پیرۆزی ئیسلامدا. چه‌ندین فه‌توای تری زانایانی ئیسلام له‌ کۆن و ئێستادا هەیە که ‌به‌ناشه‌رعی و حه‌رامی ده‌زانن.
ئینجا ئه‌گه‌ر له‌ مامۆستایه‌کت بیست فه‌رمووی ده‌کرێت و دروسته‌ لات سه‌یر نه‌بێت چوونکه‌ هه‌روه‌ک باسمان کرد له‌ چل ڕۆژی یه‌که‌می دووگیانی بۆچوونی جیا هه‌ییه‌ له‌نێو زانایان.
به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئێمه‌ بۆی ده‌چین حه‌ڕامه‌و نادروسته‌ وه‌ک ئه‌وه‌ی له‌ پێشتر به‌ڵگه‌و ده‌لیلی هه‌ردوو بۆچونی جیای زانایانی ئیسلامان خسته‌ ڕوو ، وه‌ باسێکی وا ترسناک که‌که‌وته‌ بواری بۆچوونی جیا مرۆڤ خۆ دورگر بێت وه‌ک پێشه‌وای مرۆڤاییه‌تی ده‌فه‌رمووێت: واز له‌م شته‌ بێنه‌ که‌له‌گومان ده‌تهێڵێته‌وه‌ بۆ شتێک که‌له‌گومان ده‌رت ده‌کات ( دع ما یریبك إلى ما لا یریبك ) رواه النسائی وقال الترمذی حدیث حسن صحیح


ئه‌مه‌یان جۆری یه‌که‌می له‌باربردنی کۆرپەلە بوو. جۆری دووه‌م و سێیه‌م


٢- له‌باربردن (الاجهاض) له‌دوای چلڕۆژە و پێش گیانتێچوون.


٣- له‌باربردن (الاجهاض) له‌دوای گیانتێچوون و بە‌جووڵه‌هاتنی کۆرپه‌له‌.
وه‌‌ چ کات دروسته‌ کۆرپەلە یاخود به‌ر له‌بار ببرێت، له‌به‌ر که‌میی کات بۆ به‌شی دووه‌م به‌ویستی خودا بۆ باسی تر .. وصلى الله وسلم وبارك على عبده محمد وآله وصحبه أجمعین .



کوڕی پاک Kuri_pak@yahoo.com 
سه‌رچاوه‌کان: 
الاكادیمیة الاسلامیة المفتوحة 
اللجنة الدائمة للافتاء 
فضیلة الشیخ خالد المشیقح 
ده‌نگی قورئان
چه‌ندین سه‌رچاوه‌و ماڵپه‌ڕی تر


صفحات سایت

پیچک