تبلیغات
ماڵپه‌ری ئیسلام كورد
Rss
Logo
ADS
زاراوه‌كانی قیرائات

مه‌تنی تحفة الأطفال

ته‌فسیری قورئانی پیرۆز

شێوازی نوێژی پێغه‌مبه‌ر

ئامۆژگاری بۆ موسڵمانان

كاتی بانگه‌كان&بانكبێژان

24 كاتژمێر راسته‌وخۆ

ئاماری ماڵپه‌ر
میوانانی سه‌رهێل

ژماره‌ى سه‌ردانه‌كان

ڕاپرسی ماڵپه‌ر
ئایا تا ئێستا سوودت له‌ ماڵپه‌ری ئیسلام كورد بینیوه‌؟؟؟

ماڵپه‌ره‌ كۆنه‌كه‌مان
عه‌لمانیه‌ت بناسه‌
گێژاوی مه‌دخه‌لیزم
مێژووی انصار الاسلام
فیرعه‌ونی زه‌مان و قه‌یرانی...

 

 

 



بگه‌ به ‌مه‌رام له ‌"حوكم و ناسینی جۆره‌كانی حوكام" به‌شی چواره‌م


نوسینی: م،سه‌رباز موحه‌ممه‌د حه‌سه‌ن

ده‌رچون له‌ ده‌سه‌ڵاتی حاكمی جائیر و بیروبۆچوونی ئه‌هلی سونه‌ت و جه‌ماعه‌ت

 ده‌رنه‌چوون له‌ ده‌سه‌لاتی حاكمی جائر به‌بێ ته‌فصیل دراوه‌ته‌ پاڵ بیروبۆچونی ئه‌هلی سونه‌ت و جه‌ماعه‌ت،به‌وورد بوونه‌وه‌ له‌و بابه‌ته‌ش ئه‌وه‌ ڕوون ده‌بێته‌وه‌ كه ‌ئه‌و دانه‌ پاڵه‌ ڕه‌وا نییه،‌ دورنییه‌ ئه‌وه‌ بۆچوونی مه‌زهه‌بێك بێت له ‌مه‌زهه‌به‌كانی ئه‌هلی سونه‌ت و جه‌ماعه‌ت  نه‌وه‌ك به‌گشتی بۆچوونی ئه‌هلی سونه‌ت و جه‌ماعه‌ت بێت.

بۆیه‌ گرنگه‌ بچینه‌ خزمه‌ت بۆچوونی زانایان له‌و بواره‌وه‌ و بزانین چییان فه‌رمووه‌: «أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ جَیْشًا، وَأَمَّرَ عَلَیْهِمْ رَجُلًا، فَأَوْقَدَ نَارًا، وَقَالَ: ادْخُلُوهَا، فَأَرَادَ نَاسٌ أَنْ یَدْخُلُوهَا، وَقَالَ الْآخَرُونَ: إِنَّا قَدْ فَرَرْنَا مِنْهَا، فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ لِلَّذِینَ أَرَادُوا أَنْ یَدْخُلُوهَا: «لَوْ دَخَلْتُمُوهَا لَمْ تَزَالُوا فِیهَا إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ» ، وَقَالَ لِلْآخَرِینَ قَوْلًا حَسَنًا، وَقَالَ: «لَا طَاعَةَ فِی مَعْصِیَةِ اللهِ، إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِی الْمَعْرُوفِ»

ده‌فه‌رموێ:

"وَمَعْنَى الْحَدِیثِ لَا تُنَازِعُوا وُلَاةَ الْأُمُورَ فِی وِلَایَتِهِمْ وَلَا تَعْتَرِضُوا عَلَیْهِمْ إِلَّا أَنْ تَرَوْا مِنْهُمْ مُنْكَرًا مُحَقَّقًا تَعْلَمُونَهُ مِنْ قَوَاعِدِ الْإِسْلَامِ فَإِذَا رَأَیْتُمْ ذَلِكَ فَأَنْكِرُوهُ عَلَیْهِمْ وَقُولُوا بِالْحَقِّ حَیْثُ مَا كُنْتُمْ"

واته‌ دووبه‌ره‌كی له‌گه‌ڵ كاربه‌ده‌ست مه‌كه‌ن له ‌ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی و به‌گژیاندا مه‌ڕۆن مه‌گه‌ر مونكه‌ڕێكی ئاشكراتان بینی و به‌چاكی ده‌زانن كه‌ ئه‌وه‌ له‌ بنه‌ماكانی ئیسلامه‌، گه‌ر ئه‌وه‌تان بینی ئینكاری بكه‌ن و له ‌هه‌ر كوێ بن قسه‌ی حه‌ق بكه‌ن.

"وَأَمَّا الْخُرُوجُ عَلَیْهِمْ وَقِتَالُهُمْ فَحَرَامٌ بِإِجْمَاعِ الْمُسْلِمِینَ وَإِنْ كَانُوا فَسَقَةً ظَالِمِینَ وَقَدْ تَظَاهَرَتِ الْأَحَادِیثُ بِمَعْنَى مَا ذَكَرْتُهُ وَأَجْمَعَ أَهْلُ السُّنَّةِ أَنَّهُ لَا یَنْعَزِلُ السُّلْطَانُ بِالْفِسْقِ"

به‌ڵام ده‌رچوون له‌ ده‌سه‌ڵاتیان و شه‌ر له‌گه‌ڵیان ئه‌وه‌ حه‌رامه‌ به‌كۆڕای موسڵمانان گه‌ر فاسیق و سته‌مكاریش بن فه‌رمووده‌ی زۆریش له‌سه‌ر ئه‌و مانایه‌ هه‌یه‌، ئه‌هلی سونه‌ت و جه‌ماعه‌تیش كۆڕان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی سوڵتان به‌فیسق لانابردرێ.

"وَأَمَّا الْوَجْهُ الْمَذْكُورُ فِی كُتُبِ الْفِقْهِ لِبَعْضِ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ یَنْعَزِلُ وَحُكِیَ عَنِ الْمُعْتَزِلَةِ أَیْضًا فَغَلَطٌ مِنْ قَائِلِهِ مُخَالِفٌ لِلْإِجْمَاعِ"

وه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌و بۆچوونه‌ی له‌ كتێبه‌ فیقهییه‌كان هاتووه‌ له‌ هاو مه‌زهه‌به‌كانمان به‌وه‌ی كه‌ لاده‌بردرێ هه‌روه‌كو له‌ موعته‌زیله‌ش واگێردراوه‌ته‌وه‌, ئه‌وه‌ش هه‌ڵه‌یه‌ و پێچه‌وانه‌ی ئیجماعه‌.

"قَالَ الْعُلَمَاءُ وَسَبَبُ عَدَمِ انْعِزَالِهِ وَتَحْرِیمِ الْخُرُوجِ عَلَیْهِ مَا یَتَرَتَّبُ عَلَى ذَلِكَ مِنَ الْفِتَنِ وَإِرَاقَةِ الدِّمَاءِ وَفَسَادِ ذَاتِ الْبَیْنِ فَتَكُونُ الْمَفْسَدَةُ فِی عَزْلِهِ أَكْثَرَ مِنْهَا فِی بَقَائِهِ"  

زانایان فه‌رموویانه‌ هۆكاری لانه‌بردنی و حه‌رام كردنی ده‌رچوون له ‌ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و فیتنه ‌و خوێن ڕشتنه ‌و تێكدانی نێوان خه‌ڵكیه‌‌ كه‌ لێیده‌كه‌وێته‌وه‌، ئه‌وكات مه‌فسه‌ده‌ی لادانی گه‌وره‌تر ده‌بێِت له‌ مه‌فسه‌ده‌ی مانه‌وه‌ی.

"قَالَ الْقَاضِی عِیَاضٌ أَجْمَعَ الْعُلَمَاءُ عَلَى أَنَّ الْإِمَامَةَ لَا تَنْعَقِدُ لِكَافِرٍ وَعَلَى أَنَّهُ لَوْ طَرَأَ عَلَیْهِ الْكُفْرُ انْعَزَلَ"  قازی عیاز فه‌رمویه‌تی: زانایان كۆڕان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئیمامه‌ت نابه‌سترێ بۆ كه‌سی كافر، وه‌ گه‌ر هات و كوفری به‌سه‌ر هات لا ده‌بردرێ.

ئینجا ده‌فه‌رموێ: "قَالَ الْقَاضِی فَلَوْ طَرَأَ عَلَیْهِ كُفْرٌ وَتَغْیِیرٌ لِلشَّرْعِ أَوْ بِدْعَةٌ خَرَجَ عَنْ حُكْمِ الْوِلَایَةِ وَسَقَطَتْ طَاعَتُهُ وَوَجَبَ عَلَى الْمُسْلِمِینَ الْقِیَامُ عَلَیْهِ وَخَلْعُهُ وَنَصْبُ إِمَامٍ عَادِلٍ إِنْ أَمْكَنَهُمْ ذَلِكَ"

قازی عیاز فه‌رمویه‌تی: "گه‌ر هات و حاكم كوفری به‌سه‌را هات و شه‌رعی گۆڕی یان بیدعه‌یه‌كی به‌سه‌ر داهات "كه‌ مه‌به‌ست ئه‌و بیدعه‌ گه‌ورانه‌یه‌ قه‌واعیدی ئیسلام ده‌گۆرێ نه‌ك موتڵه‌قی بیدعه‌ والله اعلم" ئه‌و كات له ‌حوكمی ویلایه‌ت لاده‌بردرێ و گوێرایه‌ڵی له‌سه‌ر خه‌ڵكی لاده‌كه‌وێ و واجیبی موسڵمانانه‌ ڕاپه‌رین به‌ڕوویدا وه‌ گۆرینی و هێنانی ئیمامێكی عادل گه‌ر بۆیان كرا.

"فَإِنْ لَمْ یَقَعْ ذَلِكَ إِلَّا لِطَائِفَةٍ وَجَبَ عَلَیْهِمُ الْقِیَامُ بِخَلْعِ الْكَافِرِ وَلَا یَجِبُ فِی الْمُبْتَدِعِ إِلَّا إِذَا ظَنُّوا الْقُدْرَةَ عَلَیْهِ فَإِنْ تَحَقَّقُوا الْعَجْزَ لَمْ یَجِبِ الْقِیَامُ وَلْیُهَاجِرِ الْمُسْلِمُ عَنْ أَرْضِهِ إِلَى غَیْرِهَا وَیَفِرَّ بِدِینِهِ"

گه‌ر هات و ئه‌وه‌ نه‌كرا ته‌نها به‌كه‌سانێك نه‌بێت ئه‌وا له‌سه‌ریان ده‌بێته‌ واجیب "واته‌ گۆڕینی حاكمه‌ كافره‌كەیە‌" به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ حاكمی بیدعه‌چی نابێته‌ واجیب ته‌نها له‌وكاته‌ی باوه‌ریان لا دروست ده‌بێت كه‌ توانای گۆرینیان هه‌یه‌، گه‌ر زانیان پێیان ناكرێ بیگۆڕن ئه‌وا نابێته‌ واجیب و با موسڵمان له‌و شوێنه‌ هیجره‌ت بكا و دینی خۆی ڕزگار بكا.

"قَالَ وَلَا تَنْعَقِدُ لِفَاسِقٍ ابْتِدَاءً فَلَوْ طَرَأَ عَلَى الْخَلِیفَةِ فِسْقٌ قَالَ بَعْضُهُمْ یَجِبُ خَلْعُهُ إِلَّا أَنْ تَتَرَتَّبَ عَلَیْهِ فِتْنَةٌ وَحَرْبٌ" هه‌روه‌ها قازی عیاز فه‌رمویه‌تی: كه‌سی فاسیق هه‌ر له ‌سه‌ره‌تاوه‌ ناكرێ به ‌ئیمام وه‌ گه‌ر هات و خه‌لیفه‌ بوو به ‌فاسیق هه‌ندێك فه‌رموویانه‌ ده‌بێت لابدرێ مه‌گه‌ر شه‌ڕو ئاژاوه‌ی لێبكه‌وێته‌وه‌.

"وَقَالَ جَمَاهِیرُ أَهْلِ السُّنَّةِ مِنَ الْفُقَهَاءِ وَالْمُحَدِّثِینَ وَالْمُتَكَلِّمِینَ لَا یَنْعَزِلُ بِالْفِسْقِ وَالظُّلْمِ وَتَعْطِیلِ الْحُقُوقِ وَلَا یُخْلَعُ وَلَا یَجُوزُ الْخُرُوجُ عَلَیْهِ بِذَلِكَ بَلْ یَجِبُ وَعْظُهُ وَتَخْوِیفُهُ لِلْأَحَادِیثِ الْوَارِدَةِ فِی ذَلِكَ" به‌ڵام زۆربه‌ی زۆری ئه‌هلی سونه‌ت و جه‌ماعه‌ت له ‌فه‌قیهو فه‌رمووده‌ناس و موته‌كه‌لیمه‌كان فه‌رموویانه‌ به‌ فیسق و زوڵم و په‌كخستنی مافه‌كان خه‌لیفه‌ لا نابردرێ و جائیزیش نییه‌ ده‌رچوون له ‌ده‌سه‌ڵاتی، به‌ڵكو ده‌بێت وه‌عز بدرێت و بترسێنرێ له‌به‌ر ئه‌و فه‌رموودانه‌ی له‌و بواره‌وه‌ هاتوون.

"قَالَ الْقَاضِی وَقَدِ ادَّعَى أَبُو بَكْرِ بْنُ مُجَاهِدٍ فِی هَذَا الْإِجْمَاعَ وَقَدْ رَدَّ عَلَیْهِ بَعْضُهُمْ هَذَا بِقِیَامِ الحسن وبن الزُّبَیْرِ وَأَهْلِ الْمَدِینَةِ عَلَى بَنِی أُمَیَّةَ وَبِقِیَامِ جَمَاعَةٍ عَظِیمَةٍ مِنَ التَّابِعِینَ وَالصَّدْرِ الْأَوَّلِ عَلَى الحجاج مع بن الأشعث وتأول هذا القائل قوله أن لا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ فِی أَئِمَّةِ الْعَدْلِ وَحُجَّةُ الْجُمْهُورِ أَنَّ قِیَامَهُمْ عَلَى الْحَجَّاجِ لَیْسَ بِمُجَرَّدِ الْفِسْقِ بَلْ لِمَا غَیَّرَ مِنَ الشَّرْعِ وَظَاهَرَ مِنَ الْكُفْرِ قَالَ الْقَاضِی وَقِیلَ إِنَّ هَذَا الْخِلَافَ كَانَ أَوَّلًا ثُمَّ حَصَلَ الْإِجْمَاعُ عَلَى مَنْعِ الْخُرُوجِ عَلَیْهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ" [بڕوانه‌: شرح النووی على مسلم (١٢/ ٢٤٤)].

قازی عیاز فه‌رمویه‌تی: "ئه‌بوبه‌كر كوڕی موجاهید باس له‌ كۆڕای زانایان ده‌كات له‌سه‌ر ئه‌وه‌، وه ‌هه‌ندێك وه‌ڵامیان داوه‌ته‌وه‌ "واته‌ ئه‌و بۆچوونه‌ی كه‌ ده‌ڵێ كۆڕای زانایان له‌سه‌ر ده‌رنه‌چوون نییه‌" و باسی ڕاپه‌ڕینه‌كه‌ی ئیمام حوسه‌ین و عه‌بدوڵای كوڕی زوبه‌یر و ئه‌هلی مه‌دینه‌یان كردووه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی به‌نی ئومه‌یه‌، وه‌ ڕاپه‌ڕینی خه‌ڵكێكی یه‌كجار زۆر له‌ تابعییه‌كان له‌گه‌ڵ عه‌بدولره‌حمانی كوڕی ئه‌شعه‌س به‌ڕووی حه‌جاج  وه‌ ده‌رباره‌ی "أن لا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ" كێشه‌ دروست نه‌كردن له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات له‌گه‌ڵ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات فه‌رموویانه‌ ئه‌وه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ئیمامه‌ عادیله‌كان. به‌ڵام به‌ڵگه‌ی زۆرینه‌ واته‌"الجمهور" ئه‌وه‌یه‌ ڕاپه‌رین به‌ڕووی حه‌جاج ته‌نها له‌به‌ر فیسقی حه‌جاج نه‌بووه‌، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌و گۆڕانانه‌ی بووه‌ كه‌ به‌سه‌ر شه‌رعی داهێنا.

له‌و چه‌ند دێڕه‌ی ئیمام "النووی" كه ‌قسه‌كانی له‌ قازی عیاز نه‌قل كردووه‌ زۆر ڕوونه‌ كه‌ ده‌رچوون له‌سه‌ر حاكمی فاجیر، ڕا و بۆچوونی تریشی له‌سه‌ر  هه‌بووه‌ واته‌ ئیمام و زانای تر هه‌بووینه‌ بۆچوونی تریان هه‌بووه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ و نابێت موتڵه‌قی ده‌رنه‌چوون بكرێت به‌ڕای ته‌واو. ئینجا ئیمام "النووی"  له‌شه‌رحی ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ دەفەرموێت: «خِیَارُ أَئِمَّتِكُمُ الَّذِینَ تُحِبُّونَهُمْ وَیُحِبُّونَكُمْ، وَیُصَلُّونَ عَلَیْكُمْ وَتُصَلُّونَ عَلَیْهِمْ، وَشِرَارُ أَئِمَّتِكُمُ الَّذِینَ تُبْغِضُونَهُمْ وَیُبْغِضُونَكُمْ، وَتَلْعَنُونَهُمْ وَیَلْعَنُونَكُمْ».

چاكترینی ئیمامه‌كانتان ئه‌وانه‌ن كه‌ خۆشتان ده‌وێن و ئێوه‌یان خۆش ده‌وێت  وه‌ دوعایان بۆ ده‌كه‌ن و دوعاتان بۆ ده‌كه‌ن، وه ‌خراپترینی ئیمامه‌كانتان ئه‌وانه‌ن ئه‌وانه‌ی ڕقتان لێیانه ‌و ڕقیان له‌ ئێوه‌یه‌، وه‌ به‌له‌عنه‌تیان ده‌كه‌ن و به‌ له‌عنه‌تتان ده‌كه‌ن، قِیلَ: یَا رَسُولَ اللهِ، أَفَلَا نُنَابِذُهُمْ بِالسَّیْفِ؟ فَقَالَ: «لَا، مَا أَقَامُوا فِیكُمُ الصَّلَاةَ، وَإِذَا رَأَیْتُمْ مِنْ وُلَاتِكُمْ شَیْئًا تَكْرَهُونَهُ، فَاكْرَهُوا عَمَلَهُ، وَلَا تَنْزِعُوا یَدًا مِنْ طَاعَةٍ» بمجرد الظلم أو الفسق مالم یغیروا شیئا من قواعد الإسلام". گوترا ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا صلى الله علیه وسلم ده‌ست نه‌ده‌ینه‌ شمشێر له‌ ڕوویان؟ ئه‌ویش صلى الله علیه وسلم  فه‌رمووی نه‌خێر تا نوێژتان بۆ بكه‌ن؟ وه‌ گه‌ر خراپه‌تان له‌ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات بینی ڕقتان له ‌كرده‌وه‌كه‌ی ببێته‌وه‌، ده‌ستتان له‌ گوێرایه‌ڵی مه‌كشێننه‌وه‌. ئینجا ئیمام "النووی" ده‌فه‌رموێ: "بمجرد الظلم أو الفسق مالم یغیروا شیئا من قواعد الإسلام" له‌ گوێڕایه‌ڵی ده‌رمه‌چن ته‌نها له‌به‌ر زوڵم و فیسقی حاكم به‌و مه‌رجه‌ی هیچ بنچینه‌ و بنه‌مای ئیسلامیان نه‌گۆریبێ.

ئه‌وه‌ی گرنگه‌ لێره‌دا:

یه‌که‌م: هه‌ر كاتێك بنچینه‌ و بنه‌مای ئه‌و ئیسلامه‌ هه‌ڵوه‌شێنرایه‌وه‌ و شێواندرا، واجیبی سه‌رشانی موسڵمانه‌ ئه‌و ڕژێمه‌ بگۆرێ به‌پێی توانای.

دووه‌م: گێرانه‌وه‌ی قسه‌كانی قازی عیاز ڕه‌حمه‌تی خوای له‌سه‌ر بێ له‌لایه‌ن ئیمام   "النووی" به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌یه‌ وه‌كو باسمان كرد بۆچوونی تریش هه‌بووه‌ سه‌باره‌ت به‌ ده‌رچوون له ‌ده‌سه‌ڵاتی حاكمی فاجیر.

سێیه‌م: ئیمام "النووی" قسه‌ی هه‌ندێك زانایان دێنیته‌وه‌ كه‌ ده‌رچوون له‌سه‌ر حه‌جاجیان به‌ره‌وا زانیوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وتویانه‌ حه‌جاج بنچینه ‌و بنه‌مانی ئیسلامی گۆریوه‌. ده‌رچوونیان به‌ڕه‌وا زانیوه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌موو فتوحاته‌ی كه‌ له‌سه‌رده‌می حه‌جاج كرا.

هه‌ر بۆیه‌ سه‌رم سوڕماوه‌ كه‌سانێك ئه‌وڕۆ فه‌توا به حه‌رام كردنی ده‌رچوون له‌ ده‌سه‌ڵاتی حوكامێك ده‌ده‌ن زۆر زاڵم تر له‌ حه‌جاج و كافر تر له‌ فیرعه‌ون نه‌ك له‌به‌رئه‌وه‌ی گۆرینیان له ‌توانا و ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و خه‌ڵكه‌ نییه‌ و، هه‌وڵی گۆڕینیان خوێنێكی زۆری لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ به‌ڵكو له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌رچوون له ده‌سڵاتی حاكمیان پێ جائیز نییه‌؟ كه‌ ئه‌وه‌ به‌ڕاستی بدعه‌یه ‌كه‌ هه‌موو چاكسازی و فه‌رمان به ‌چاكه ‌و قه‌ده‌غه‌ كردنی خراپه‌ ده‌ڕوخێنێ.

دووه‌م: ئیمام جه‌صاص "أحمد بن علی الرازی الجصاص ٣٠٥ـ ٣٧٠" له‌ مانای ئه‌و ئایه‌ته‌{وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِی قَالَ لَا یَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ} [سورة البقرة:١٢٤]. 

ده‌فه‌رموێ: "وَدَلَّ أَیْضًا عَلَى أَنَّ الْفَاسِقَ لَا یَكُونُ حَاكِمًا وَأَنَّ أَحْكَامَهُ لَا تَنْفُذُ إذَا وَلِیَ الْحُكْمَ وَكَذَلِكَ لَا تُقْبَلُ شَهَادَتُهُ وَلَا خَبَرُهُ إذَا أَخْبَرَ عَنْ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَلَا فُتْیَاهُ إذَا كَانَ مُفْتِیًا وَأَنَّهُ لَا یُقَدَّمُ لِلصَّلَاةِ وَإِنْ كَانَ لَوْ قُدِّمَ وَاقْتَدَى بِهِ مُقْتَدٍ كَانَتْ صَلَاتُهُ مَاضِیَةً فَقَدْ حَوَى قوله  لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ هَذِهِ الْمَعَانِی كُلِّهَا".

 ئه‌و ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌شه‌ كه‌ كه‌سی فاسیق نابێ بكرێ به‌حاكم، وه‌ حوكمه‌كانی جێبه‌جێ ناكرێ گه‌ر كرا به‌ حاكم هه‌روه‌كو شایه‌تی قبوڵ ناكرێ و خه‌به‌ری وه‌رناگیرێ گه‌ر شتێكی گێرایه‌وه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه وسلم وه‌ فه‌توای قبوڵ ناكرێ گه‌ر موفتی بێت و پێش ناخرێت بۆ پێشنوێژی گه‌رچی هات و پێش خرا  نوێژی ئه‌وانه‌ی دواوه‌ی دروسته‌ "مه‌به‌ستی ئیمام ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌صلان نابێت پێشخرێ".

ئینجا د‌ه‌فه‌رموێ: "وَمِنْ النَّاسِ مَنْ یَظُنُّ أَنَّ مَذْهَبَ أَبِی حَنِیفَةَ تَجْوِیزُ إمَامَةِ الْفَاسِقِ وَخِلَافَتِهِ وَأَنَّهُ یُفَرِّقُ بَیْنَهُ وَبَیْنَ الْحَاكِمِ فَلَا یُجِیزُ حُكْمَهُ وَذُكِرَ ذَلِكَ عَنْ بَعْضِ الْمُتَكَلِّمِینَ وَهُوَ الْمُسَمَّى زُرْقَانَ وَقَدْ كَذَبَ فِی ذَلِكَ وَقَالَ بِالْبَاطِلِ وَلَیْسَ هُوَ أَیْضًا مِمَّنْ تُقْبَلُ حِكَایَتُهُ وَلَا فَرْقَ عِنْدَ أَبِی حَنِیفَةَ بَیْنَ الْقَاضِی وَبَیْنَ الْخَلِیفَةِ فِی أَنَّ شَرْطَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا الْعَدَالَةُ وَأَنَّ الْفَاسِقَ لَا یَكُونُ خَلِیفَةً وَلَا یَكُونُ حَاكِمًا كَمَا لَا تُقْبَلُ شَهَادَتُهُ وَلَا خَبَرُهُ لَوْ رَوَى خَبَرًا عَنْ النبی صلّى الله علیه وسلم وَكَیْفَ یَكُونُ خَلِیفَةً وَرِوَایَتُهُ غَیْرُ مَقْبُولَةٍ وَأَحْكَامُهُ غَیْرُ نَافِذَةٍ".

خه‌ڵكانێك هه‌ن وای بۆچوون كه‌ مه‌زهه‌بی ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ ڕێ به ‌ئیمامه‌ت و خیلافه‌تی  كه‌سی فاسیق داوه‌، ئه‌وه‌ش له‌ڕاستیدا ڕاست نییه‌ و لای ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ جیاوازی نێوان قازی و خه‌لیفه‌ نییه‌ له‌ مه‌رجی عه‌داله‌ت. كه‌سی فاسیق نابێته‌ خه‌لیفه ‌و حاكم هه‌روه‌كو شایه‌تی و خه‌به‌ری قبوڵ ناكرێت ئه‌و كه‌سه‌ چۆن ده‌كرێت به‌ خه‌لیفه‌ كه‌ ڕیوایه‌تی قبوڵ نییه‌ و حوكمه‌كانی جێبه‌جێ ناكرێن.

"وَكَیْفَ یَجُوزُ أَنْ یُدْعَى ذَلِكَ عَلَى أَبِی حَنِیفَةَ وَقَدْ أَكْرَهَهُ ابْنُ هُبَیْرَةَ فِی أَیَّامِ بَنِی أُمَیَّةَ عَلَى الْقَضَاءِ وَضَرَبَهُ".

چۆن ده‌بێ ئه‌وه‌ "واته‌ رێپێدان به‌ ئیمامه‌ت و خیلافه‌تی كه‌سی فاسیق" بدرێته‌ پاڵ ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ كه‌ خۆی له‌ سه‌رده‌می به‌نو ئومه‌یه‌ گیرا له‌سه‌ر قبوڵ نه‌كردنی قازیاتی"

ئینجا ده‌فه‌رموێ:"وَكَانَ مَذْهَبُهُ مَشْهُورًا فِی قِتَالِ الظَّلَمَةِ وَأَئِمَّةِ الْجَوْرِ" واته‌: "مه‌زهه‌بی ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ مه‌شهور بوو له‌ شه‌ر كردن دژ به‌ سته‌مكار و ئیمامه‌ جائیره‌كان"

ئینجا ده‌فه‌رموێ: "وَقَدْ كَانَ الْحَسَنُ وَسَعِیدُ بْنُ جُبَیْرٍ وَالشَّعْبِیُّ وَسَائِرُ التَّابِعِینَ یَأْخُذُونَ أَرْزَاقَهُمْ مِنْ أَیْدِی هَؤُلَاءِ الظَّلَمَةِ لَا عَلَى أَنَّهُمْ كَانُوا یَتَوَلَّوْنَهُمْ وَلَا یَرَوْنَ إمَامَتَهُمْ وَإِنَّمَا كَانُوا یَأْخُذُونَهَا عَلَى أَنَّهَا حُقُوقٌ لَهُمْ فِی أَیْدِی قَوْمٍ فَجَرَةٍ".

واته‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ ڕه‌حمه‌تی خوایان لێبێ، به‌شی خۆیان له ‌ده‌سه‌ڵات وه‌رده‌گرت نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وه‌لایان بۆ ده‌سه‌ڵات هه‌بووه‌، به‌ڵكو وه‌رگرتنی به‌شیان به‌ مافی خۆیان ده‌زانی لای ده‌سه‌ڵاتداران.

"وَكَیْفَ یَكُونُ ذَلِكَ عَلَى وَجْهِ مُوَالَاتِهِمْ وَقَدْ ضَرَبُوا وَجْهَ الْحَجَّاجِ بِالسَّیْفِ وَخَرَجَ عَلَیْهِ مِنْ الْقُرَّاءِ أَرْبَعَةُ آلَافِ رَجُلٍ هُمْ خِیَارُ التَّابِعِینَ وَفُقَهَاؤُهُمْ فَقَاتَلُوهُ مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْأَشْعَثِ بِالْأَهْوَازِ ثُمَّ بِالْبَصْرَةِ ثُمَّ بِدَیْرِ الْجَمَاجِمِ مِنْ نَاحِیَةِ الْفُرَاتِ بِقُرْبِ الْكُوفَةِ وَهُمْ خَالِعُونَ لِعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ"

واته‌ ئه‌وانه‌ بوون شمشێریان له ‌ڕووی حه‌جاج ڕاكێشا و چوار هه‌زار كه‌س له‌ چاكترینی تابعییه‌كان شه‌ڕیان دژی حه‌جاج كرد و له ‌گوێڕایه‌ڵی عه‌بدولمه‌لیكی كوڕی مه‌ڕوان ده‌رچوون. [بڕوانه‌: أحكام القرآن للجصاص ١/ ٨٨].

 كه‌وابوو ئیمام جه‌صاص ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ وه‌ڵامی ئه‌وانه‌ ده‌داته‌وه ‌کە‌ وای بۆ چوون  نابێت خه‌ڵكی ڕاپه‌ڕن به‌ڕووی حاكمی فاجیر به‌ڵگه‌كانیشی زۆر به‌قوه‌تن  و هه‌ڵوێسته‌كانی ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ش زۆر ڕوونه‌ له‌و بواره‌وه‌  ڕه‌زاو ره‌حمه‌تی خوای لێبێ.

 

تا به‌شی پێنجه‌م به‌ خوای گه‌وره‌تان ده‌سپێرم. والسلام علیكم ورحمة الله وبركاته

صفحات سایت

پیچک